Rodzinne zdjęcia — jak ja, mama-fotografka, robię zdjęcia matek z dziećmi w domu

Wracałam wtedy z domu rodziców z tym albumem w torebce. Mąż siedział z dziećmi w salonie, a ja po kolei oglądałam strony i liczyłam. Tata jest w prawie każdym ujęciu — niesie mnie na barana, trzyma za rękę, kładzie do snu, gra w piłkę. Mama? Czterokrotnie. Trzy razy z bratem na rękach, raz przy stole wigilijnym, w fartuchu, z miną zmęczoną. Nie ma jej na żadnych wakacjach. Na żadnym święcie. Na żadnej zwykłej, codziennej chwili.

Zapytałam ją o to przy obiedzie. Odpowiedziała pół żartem: „No bo ja zawsze robiłam zdjęcia, dziecko". I tu mnie zatkało. Bo ja, mama, fotografka z pasji, robię dokładnie to samo. Jak przeszukałam swoje archiwum z ostatnich pięciu lat, to z trzynastu tysięcy zdjęć rodzinnych byłam na niespełna 400. Większość to selfie. Większość przypadkowe. Zdjęć matki, na których jestem ja z moimi dziećmi w naturalnej, nie pozowanej sytuacji — kilkanaście.

Ten tekst piszę dla każdej mamy, która siedzi z aparatem albo telefonem w ręku przez całe święta i robi zdjęcia wszystkim, ale nie sobie. Zdjęcia matek z dziećmi nie powstają same. Trzeba się o nie postarać. Tłumaczę poniżej, jak to robię u siebie, z dwójką dzieci, mężem, który nie jest fotografem, i ze sprzętem, który masz w domu.

Dlaczego rodzinne zdjęcia bez mamy to standard, nie wyjątek

Mam taką teorię, opartą na obserwacji znajomych. W większości polskich rodzin to mama jest dokumentalistką. To ona pamięta rocznice, kupuje album niemowlęcy, robi zdjęcia z pierwszego dnia w przedszkolu, koryguje światło na sesji zimowej. Tata jest na zdjęciach — bo mama mu kazała stanąć obok dziecka. Mama jest za zdjęciami — bo trzyma aparat.

W mojej rodzinie to ja jestem fotografką, więc problem jest podwójny. Mam aparat, więc naturalnie trafia do mojej ręki. Robię to dobrze, więc nikt inny nie próbuje. Mąż mówi: „No bo ty robisz lepsze" — i ma rację, ale ten argument w długim okresie wymaże mnie z naszych rodzinnych albumów. Za 30 lat moje dzieci będą mieć pełną kolekcję mnie bez nich (selfie, podróże), a żadnej kolekcji ze mną z nimi. To nie jest pamięć, którą chcę im zostawić.

Dlatego od dwóch lat świadomie planuję zdjęcia z moim udziałem. Nie chodzi o ich ilość — chodzi o to, żeby istniały. Po sesji rodzinnej w styczniu, gdy mąż próbował robić zdjęcia mojego aparatu i 7/8 wyszło rozmytych — wzięłam się za to zupełnie inaczej.

Timer i statyw — najlepszy zakup ostatnich pięciu lat

Najprostsze rozwiązanie: statyw plus timer w aparacie albo telefonie. Brzmi banalnie, ale przez lata tego nie używałam, bo myślałam, że to dla profesjonalistów. Bzdura. Statyw stojakowy do telefonu kosztuje 30-50 zł — kupiłam taki na Allegro. Mocowanie do telefonu plus mała głowica plus pilot Bluetooth (też za 25 zł).

Procedura wygląda tak: ustawiam telefon na statywie, kadruję, ustawiam timer na 10 sekund i serię 5 zdjęć (większość telefonów to ma — w iPhone'ach ukryte pod ikoną stopera, w Samsungach w trybie Pro). Wchodzę w kadr, siadam z dziećmi, łapię syna na kolana, córka się przytula. Telefon robi 5 ujęć w odstępie 0,3 sekundy — z pięciu zawsze jedno jest dobre. Naturalnie.

Z pilotem Bluetooth w dłoni zrobię to jeszcze lepiej — mogę pstrykać, kiedy chcę, w trakcie naturalnej zabawy. Pilot mam ukryty pod udem, dziecko go nie widzi, ja kontroluję moment. To jedna z najlepszych 25 zł, które wydałam na fotografię.

Prośba do M. — czyli najtrudniejsza rozmowa o zdjęciach

Drugi sposób — poprosić męża. Brzmi jak rzecz oczywista, ale nie u nas. M. (mój mąż) nie jest fotografem. Robi zdjęcia, jakie robi większość osób bez pasji do fotografii: telefon na automacie, dziecko na środku kadru, twarz w ostrości, tło rozmyte, ja gdzieś z boku, na pół ucięta. Ja patrzę na te zdjęcia i myślę „zmarnowane ujęcie", on patrzy i myśli „dobre zdjęcie, mama z synem".

Kluczowy moment był wtedy, gdy zrozumiałam, że mam wybór: albo nauczę M. robić zdjęcia, jakich oczekuję, albo zaakceptuję, że jego zdjęcia są inne — ale jednak ze mną. Wybrałam drugie. Bo zdjęcie techniczne mniej dobre, ale ze mną w kadrze, jest zdjęciem. Zdjęcie technicznie idealne, na którym mnie nie ma — nie jest.

Dałam sobie spokój z lekcjami fotografii dla M. Zamiast tego nauczyłam siebie jednej rzeczy: nie poprawiać go. Gdy M. fotografuje, ja jestem na zdjęciu — zwyczajnie, jak zwykle, w domowych ciuchach, z włosami nieuczesanymi po nocy. To są zdjęcia, których brakuje w naszym albumie. Nie te idealne, sesyjne. Te zwykłe.

Dodatkowa technika, którą wprowadziłam: co dwa tygodnie proszę M. o pięć ujęć. Nie musi rozumieć, dlaczego, nie musi się starać. Po prostu: „Zrób mi pięć zdjęć z dziećmi, jak teraz siedzimy". M. wyciąga telefon, robi pięć ujęć, koniec. W ciągu dwóch lat zebrałam tak ponad 200 zdjęć, na których jestem ja z naszymi dziećmi w codziennych sytuacjach. Najwięcej w naszym rodzinnym archiwum.

Wyjście z roli „ja mam tu być za kamerą"

Najtrudniejsza była zmiana w głowie, nie technika. Latami wmawiałam sobie, że „dobrze, że robię zdjęcia, bo ktoś musi". Teraz wiem, że nie zawsze ktoś musi. Czasami można odłożyć aparat. Czasami można poprosić, żeby ktoś inny robił. Czasami można mieć gorsze zdjęcie i lepsze życie.

Na naszej zeszłorocznej sesji wielkanocnej pierwszy raz kazałam sobie zrobić pięć ujęć ze mną. Z dziećmi w koszyku, na obrusie, w naturalnym świetle przy oknie. Statyw, timer, pięć zdjęć. Jedno z nich oprawiłam i wisi w kuchni. Pierwsze rodzinne zdjęcie z mojego rocznika, na którym jestem widoczna w pełni — nie w odbiciu szyby, nie z tyłu, tylko twarzą do aparatu, z dwójką dzieci na kolanach.

Podobnie zrobiłam przy kartce świątecznej — domowa sesja, prosty setup, ja w kadrze. Bez profesjonalnego fotografa, bez wyjazdu do studia, bez płacenia 800 zł za sesję rodzinną z trzeciej ręki. Statyw, telefon, kadr, timer.

Światło — to, co naprawdę ma znaczenie

Gdy dzieci nie współpracują, gdy M. nie chce robić zdjęć, gdy timer nie wystarcza — pozostaje światło. Dobre światło robi z każdej zwykłej sytuacji rodzinnej fotografię, którą warto zachować. Zła sytuacja z dobrym światłem jest zawsze ładniejsza niż piękna sytuacja w fatalnym świetle z lampą sufitową.

U mnie w domu jest jedno okno z ekspozycją wschodnią — tam między 9:00 a 11:00 wpada miękkie boczne światło. Drugie okno południowe — między 15:00 a 17:00. Te dwa okna i te dwie godziny są moimi studiami. Wszystkie najlepsze zdjęcia z ostatnich trzech lat zrobione są w tym świetle.

Kiedy widzę światło wpadające z okna na podłogę i dzieci akurat w nim siedzą — rzucam wszystko i pstrykam. Telefonem, jeśli to jest pod ręką. Lustrzanką, jeśli akurat leży obok. Bez przygotowania, bez setupu. Te zdjęcia są najlepsze, bo dzieci są w naturalnej sytuacji, ja w naturalnym geście, a światło robi za stylistę.

Dlaczego nie wystarczają sesje raz w roku

Wiele osób mi mówi: „Po co timer, statyw, codzienne zdjęcia? Zrób sesję rodzinną raz w roku u zawodowego fotografa". Nieraz tak robiłam. Płaciłam 600-900 zł za 1,5 godziny w plenerze, dostawałam 30-40 ładnych ujęć i miałam po latach skończony album.

Tylko że to są zdjęcia, na których wszyscy są inni niż na co dzień. M. ma na sobie koszulę, której nigdy więcej w roku nie założy. Dzieci są uczesane, ja mam makijaż, my wszyscy się uśmiechamy do obiektywu. Te zdjęcia są piękne i nieprawdziwe. Po dziesięciu latach, gdy pokażę je swoim dzieciom, nie poznają w tym swojego dzieciństwa. Bo ich dzieciństwo nie było wystylizowane na pleneru.

Dlatego dziś robię oba — raz w roku sesja zewnętrzna plus codzienne zdjęcia w domu. Te codzienne, które sobie sama zorganizuję, są prawdziwsze i więcej do mnie przemówią za 20 lat. Sesje są albumowe. Codzienne — wspomnieniowe.

Pięć ujęć dziennie — moja praktyka

Mam zasadę: przynajmniej pięć zdjęć dziennie z udziałem mamy w kadrze. Brzmi dziwnie, ale działa. Pięć zdjęć — nawet selfie, nawet rozmyte, nawet z gorszym kadrem — w sumie 1825 zdjęć rocznie. Jeśli z tego 5% jest dobrych, to 90 dobrych zdjęć rocznie z moim udziałem. Po 10 latach dzieci dostają archiwum 900 ujęć z mamą — zamiast 14, jak zostawiła mi moja własna mama.

Moje pięć ujęć to bardzo zwyczajne sytuacje:

• Śniadanie z dziećmi — siedzę przy stole, mam kawę, syn wciska widelec mi do ust, telefon na statywie, timer.
• Czytanie wieczorem — siedzimy na łóżku, lampka, dzieci przy mnie, M. robi zdjęcie.
• Spacer w parku — selfie z patyka albo proszę kogoś, żeby zrobił.
• Lód, kawa, herbata — coś trzymam, dzieci coś trzymają, sytuacja przy stole.
• Wieczorem przed snem — dzieci w piżamach, ja zmęczona, ujęcie z timera.

Nic wystylizowanego. Nic udekorowanego. Po prostu my w naszym domu, w naszym życiu, w naszej rzeczywistości.

Organizacja zdjęć — żeby się nie zgubić

Ostatnia rzecz: jeśli robisz tysiące zdjęć i nigdy ich nie segregujesz, to są tak naprawdę zmarnowane piksele. Mam prosty system: raz na miesiąc (siedzę z laptopem, niedziela wieczór) zrzucam zdjęcia z telefonu i aparatu, wybieram top 30, wrzucam do folderu z miesiąca w Google Photos albo na dysku zewnętrznym. Top 5 z miesiąca druguję raz w roku, w grudniu — robię z nich kalendarz na następny rok i mały album w fotoksiążce.

Resztę wrzucam do archiwum — zostają na dysku, ale ich nie oglądam. Ważne, że są. Może kiedyś dzieci je przejrzą, może ja sama. Ale życie codzienne to te 30 wybranych miesięcznie. Tylko one są oprawione, drukowane, dostępne.

Dla mojej mamy te cztery zdjęcia z mojego dzieciństwa to wszystko, co po niej zostało w sferze obrazu. Ja chcę, żeby moje dzieci miały ich tysiące. Zwykłych, codziennych, bez makijażu, bez stylistki, bez sesji za 800 zł — ale ze mną w środku, w pełnej okazałości, jako ich mamą.

Jeśli czytasz to z telefonem w ręku i przeglądasz właśnie zdjęcia z ostatniej rodzinnej imprezy, na której jest wszystko oprócz Ciebie — wstaw timer w telefonie, postaw na kuchennym blacie, oprzyj o szklankę, wejdź w kadr. Nawet teraz, w domowych ciuchach, bez przygotowania. Naprawdę. Twoje dzieci za 30 lat za to podziękują.