Tłusty czwartek u nas — dlaczego nie pieczę pączków, kupuję 6 i robię faworki

Pączków nie piekę. Tak, to wyznanie wagi ciężkiej w polskim blogu kulinarnym. Mam 35 lat, dwoje dzieci, fartuch po mamie i całkiem niezłą reputację domowych wypieków (chleb na zakwasie, bananowiec, pierniczki — wszystko piekę), ale pączków nie piekę i nie zamierzam zacząć. Nie wstyd mi tego napisać.

Dlaczego? Bo to jest długa lista czynników. Smażenie w głębokim oleju w domu z czworaczą rodziną to logistyczne piekło — pluje wszędzie, dom potem śmierdzi olejem przez dwa dni. Wyrabianie ciasta drożdżowego wymaga 2-3 godzin wyrastania w cieple, a ja wszystko robię z dziećmi pod nogami. Nadziewanie różą — kto ma do tego cierpliwość? Mam też zwykłą lokalną cukiernię trzy ulice od domu, której pączki są lepsze niż cokolwiek, co mogłabym sama uskrobać w warunkach domowych.

Więc co roku w ostatni czwartek karnawału idę do cukierni o 7:30 (przed kolejką, która tworzy się o 9:00). Kupuję 6 pączków: cztery klasyczne z lukrem różanym, jeden z budyniem dla córki (uwielbia), jeden z czekoladą dla syna (czekolada nad wszystkim). 24 zł, dziesięć minut spaceru w obie strony, wracam do domu z pudełkiem ciepłych jeszcze pączków, kładę na stole. Jeden na osobę plus dwa zapasowe. Albo jak mówi M.: „dwa na potem, na wieczór, jak dzieci usną".

Dlaczego 6, nie 4

To jest pytanie matematyczne, które rozstrzygamy z M. co rok. Czworo nas, więc teoretycznie 4 pączki wystarczają. Praktycznie nie wystarczają. Bo:

Po pierwsze — dzieci po pierwszym pączku zawsze chcą kawałek drugiego. „Mamo, dasz spróbować twojego z czekoladą?" — to brzmi w naszym domu od godziny 16:00 do wieczora. Zapasowe pączki rozwiązują problem dzielenia.

Po drugie — sąsiadka. Co rok przed tłustym czwartkiem przychodzi do nas Pani Hela z przeciwka, w fartuchu po dyżurze przy babciach, mówi „zrobiłam wam zupę kwaśną". Daję jej w zamian pączka — to nasza nieformalna umowa od trzech lat.

Po trzecie — jeden na potem. Ten ostatni, samotny pączek, który zostaje w pudełku na blacie do wieczora. Symbol czegoś, czego nie wyjaśnię logicznie. Banalna, codzienna ikona luksusu. To, że jest dla mnie, gdy dzieci usną i M. wreszcie usiądzie z herbatą. Nie zawsze go zjem — czasem leży do rana i syn zjada do śniadania. Ale ważne, że może być.

Mój prywatny manifest banalnych świąt

Tłusty czwartek w mojej ocenie należy do kategorii „świąt banalnych", których wartość w rodzinnym życiu jest niedoceniana. To nie są wielkie święta z choinkami, koszyczkami, prezentami. To są drobne, kalendarzowe punkty, na które rodzina się nastraja po cichu. Dzień Matki, Dzień Dziadka, tłusty czwartek, andrzejki, Walentynki w okrojonej wersji „czekoladka z parówką śniadaniową".

Dla dzieci te małe święta są kluczowe — bo oznaczają, że coś specjalnego dzieje się w środku tygodnia. Tłusty czwartek to nie jest niedziela ze świątecznym obiadem ani Wigilia z choinką. To zwykły czwartek, ale z pączkiem. „Mamo, dziś tłusty czwartek!" — moja córka pamięta tę datę lepiej niż swoje urodziny, bo każdy tłusty czwartek mamy ten sam rytuał: ja idę do cukierni rano, pudełko stoi na stole, każde dostaje swój ulubiony, jest godzina celebracji.

Ten rytm małych świąt trzyma rodzinę. Banalny pączek z różą oznacza dla córki ten sam ciepły moment, dla mnie oznacza obietnicę, że nawet w najbardziej zwariowanym tygodniu można znaleźć 15 minut, w których wszyscy razem siedzą i jedzą coś specjalnego. To prawie medytacja. Prawie docenianie tego, co się ma.

Co kupuję, gdzie i kiedy

Mam swoją sprawdzoną cukiernię — nazwiska nie podaję, bo nie chcę robić jej reklamy ani plotki. Ważne, że chodzę tam od pięciu lat i wiem dokładnie, kiedy iść.

Godzina: 7:30. Otwierają o 7:00, więc świeże pączki są jeszcze ciepłe. Po 9:00 robi się kolejka na pół ulicy (do 50 osób w szczycie). Po 11:00 klasyczne z różą się kończą, zostają same z budyniem i z marmoladą. Po 14:00 często wszystko jest sprzedane, a ekipa cukierni siedzi już bez sił.

Wybór:

• 2 klasyczne z różą + lukrem białym — dla mnie i M. (klasycy)
• 1 klasyczny z różą + skórką pomarańczową — wersja jego mamy, gdy nas zaprasza
• 1 z budyniem waniliowym — dla córki (zawsze ta sama)
• 1 z czekoladą — dla syna (zawsze ta sama)
• 1 z marmoladą jabłkowo-cynamonową — to jest dziki strzał, kupuję żeby spróbować, oddaję sąsiadce albo zjadam wieczorem

Koszt: 24 zł. Tyle, ile dwie kawy w sieciówce. Ale wartość wspomnieniowa? Niezmierzona.

Dla tych, którzy chcą coś robić — moje faworki

Uczciwie — jeśli ktoś chce coś smażyć na tłusty czwartek, ja polecam faworki, nie pączki. Faworki są:

Łatwiejsze — nie wymagają drożdży, nie ma wyrastania, ciasto robi się w 15 minut.

Szybsze — od początku do końca pół godziny, a nie 4 godziny.

Mniej kapryśne — ciasto można przyrządzić różnymi sposobami, faworki wybaczą drobne błędy proporcji.

Lepsze dla dzieci do oglądania — smażone błyskawicznie, w 30 sekund pęcznieją na patelni, robi to nieprawdopodobne wrażenie.

Faworki to ciasto kruchawe, smażone w głębokim tłuszczu, posypane cukrem pudrem. W całej Polsce nazywane są inaczej: chrust, chruściki, faworki, łazanki, krzewinki, krepliki. U nas mówimy faworki (od babci), ale nasza koleżanka z północy mówi chruściki — i obie mamy rację.

Faworki przepis krok po kroku

Na dużą porcję — około 50 sztuk, robię raz w roku, na tłusty czwartek przed pójściem po pączki (tak, robimy oba — pączki kupne, faworki własne, dlaczego nie).

Składniki:

• 300 g mąki tortowej
• 3 żółtka jaj (białka oddziel — robisz z nich coś osobno, np. bezę)
• 2 łyżki cukru pudru (do ciasta, na koniec dochodzi więcej)
• 3 łyżki śmietany 18%
• 2 łyżki spirytusu lub białego rumu (sekret kruchych faworków)
• szczypta soli
• łyszko olej rzepakowy lub smalec do smażenia (1 litr — wymagane, faworki muszą się zanurzyć)
• cukier puder do posypania (po smażeniu)

Wykonanie:

• Mąkę przesiewam na blat. Robię w środku dołek, wlewam żółtka, śmietanę, spirytus. Dodaję cukier i sól.
• Zagniatam ciasto rękami 10 minut. To kluczowe — im dłużej zagniecesz, tym kruchsze faworki. Mam tu zasadę: zagniaszę aż zacznie „śpiewać" (lekko piszczeć przy zagniataniu) i pojawiają się drobne pęcherzyki na powierzchni. Babcia nazywała to „aż ciasto się obrazi i pęknie".
• Owijam ciasto w folię, odpoczynek 30 minut w lodówce. Bardzo ważny etap — gluten się relaksuje, faworki są kruche.
• Rozwałkowuję na bardzo cienki płat — grubość 2 mm maksymalnie. Najlepiej na blacie posypanym mąką.
• Krojo na paski 3 cm szerokości, 10 cm długości. Każdy pasek nacinam wzdłuż w środku (długi rozcięty otwór, jak guzik), a potem przewlekam jeden koniec przez ten otwór. Tworzy się charakterystyczny skręcony kształt faworka.
• W garnku rozgrzewam tłuszcz do 170-180°C (test: kawałek ciasta wrzucony do tłuszczu pęcznieje natychmiast, ale nie brązowieje od razu).
• Smażę po kilka faworków na raz, około 30-40 sekund z każdej strony. Wyciągam łyżką cedzakową na papierowy ręcznik.
• Posypuję obficie cukrem pudrem od razu, gdy są jeszcze ciepłe.

Wynik: chrupiące, lekkie jak chmurka, intensywnie cukrowe faworki. Smakują wspomnieniami babci, ale lepiej niż jakiekolwiek kupne. Dzieci pomagają w ich skręcaniu (córka uwielbia), ja smażę (gorący tłuszcz to wyłącznie dla dorosłego).

Faworki z dziećmi — ostrożna choreografia

W przeciwieństwie do mini pizz czy pierniczków, smażenie faworków wymaga ostrożności. Wrzący tłuszcz to nie jest zabawa dla dzieci — w naszym domu obowiązuje strefa wykluczenia 1,5 metra wokół garnka, dopóki olej jest gorący.

Dzielę pracę: dzieci wałkują ciasto, przewlekają faworki, dekorują. „Ja zrobię gwiazdkę z faworka!" — córka teraz z 7-latką wyobraźnią. Pod ich rękami powstają potworki, kwiaty, dziwne kształty. Smażę je wszystkie. Nie ma znaczenia, że wyglądają inaczej niż klasyczne — dla dziecka „moja jest najpiękniejsza" i to jest jedyna prawda.

Gdy wszystkie usmażone i posypane cukrem, siadamy razem przy stole, każde dostaje talerzyk swoich faworków. M. parzy herbatę, dorzucamy pączki kupne z cukierni. Stół wygląda jak stoisko cukiernicze. Dzieci zachwycone, my też.

Tłusty czwartek to nie jest dzień, w którym mama udowodni, że umie piec wszystko. To jest dzień, w którym mama dba, żeby na stole było ciepło, słodko i wspólnie. Reszta to detale — kupne pączki czy domowe faworki, lukier różany czy pomarańczowy, sześć pudełek czy dwa. To dzieciom nie zostanie w pamięci. Zostanie zapach cukru pudru i ciepło rąk razem przy stole.

Tradycja a logistyka — moja wewnętrzna debata

Kilka razy próbowałam upiec pączki. Pierwszy raz — katastrofa. Drugi — średnio. Trzeci — całkiem nieźle, ale po dziewięciu godzinach roboty (od pierwszego mieszania ciasta do ostatniego nadziewania), z plamami oleju na koszuli, z zapachem fryteczki w włosach, z dziećmi marudnymi „mamo, kiedy będą gotowe?" — popatrzyłam na talerz domowych pączków i pomyślałam: „nigdy więcej".

To był rok 2022. Od tamtej pory kupuję 6 pączków za 24 zł i jestem szczęśliwa. Nie mam wyrzutów sumienia, że „nie podtrzymuję tradycji". Tradycja, jaką podtrzymuję, jest tradycją wspólnego stołu w tłusty czwartek. Pączek jest jego ikoną — ale nie jego sednem. Sednem jest 15 minut, w których wszyscy razem siedzimy, jemy słodkie, śmiejemy się. Tego nie da się kupić, ani upiec — tylko zorganizować.

M. wspiera mnie w tym podejściu. „Dobrze, że nie pieczesz pączków. Dobrze, że masz lokalną cukiernię. Ratujesz nasz tydzień co rok" — powiedział mi w zeszłym roku, jedząc swojego pączka z budyniem (no, jego porcja zawsze idzie z budyniem, mimo że oficjalnie „żółtek nie lubi").

Co jeszcze robimy w ten czwartek

Poza pączkami i faworkami, mam jeszcze kilka małych rytuałów, które dorzucam do tłustego czwartku, żeby był pełniejszy:

• Śniadanie tylko ze słodkimi rzeczami — domowy chleb pszenno-żytni z domową konfiturą, kakao na mleku, domowa czekolada na deser. Dzieci się nie posiadają z radości.
• Bajka po południu — wybieramy z dziećmi coś radosnego, niedługiego, w tym roku planujemy „Mary Poppins". Pączek + bajka = ideał dziecięcy.
• Wieczór tylko dla nas z M. — gdy dzieci usną, parzymy herbatę, wyciągamy ostatnie pączki z pudełka, oglądamy serial naszą parę. Tylko 30 minut, ale to jest nasz tłusty czwartek, nie tylko dziecięcy.

Ten ostatni punkt — wieczór z M. — jest dla mnie najważniejszy. Bo święta dla dzieci są obowiązkiem, święta dla nas dwojga są przyjemnością. Trzeba pamiętać o obu.

Co zostawia w głowie tłusty czwartek po latach

Moja córka będzie miała w pamięci za 30 lat konkretny zapach — papierowego pudełka z lokalnej cukierni, pączków z różą jeszcze ciepłych, kuchni o 7:45, gdy wracam ze spaceru z pudełkiem w torbie. Zapach jak najczystsza forma wspomnienia, bardziej trwała niż jakiekolwiek zdjęcie albo opowieść.

Mój syn — będzie miał w pamięci smak swojego pączka z czekoladą. Każdy rok ten sam, każdy rok jeden i tylko jego. Tę samą cukiernię, ten sam smak.

M. — będzie miał w pamięci moment wieczorny, gdy wreszcie siadamy z herbatą i ostatnimi pączkami. Wreszcie ciszą po dziecięcym hałasie.

A ja — mam w pamięci trzy lata pączków, których nie upiekłam, i pięć lat pączków, które kupiłam. I wiem, że to wszystko było w porządku. Niedoskonałość, banalność, kupne pączki, sąsiadka z zupą — to są drobne, codzienne ikony życia rodzinnego, których wartość mierzy się latami, nie pojedynczymi czwartkami.

Jeśli interesuje cię, jak zaoszczędzić przy dwójce dzieci — kupowanie 6 pączków zamiast pieczenia 30 jest częścią mojej strategii oszczędności czasu, nie pieniędzy. Bo w domu z dwójką dzieci czas jest najcenniejszą walutą. Polecam też wpis o pierniczeniu — to grudniowy odpowiednik tłustego czwartku, choć go pieczemy razem. I chleb na zakwasie — bo jeśli ktoś pyta, czy w ogóle coś sama pieczę, odpowiadam: tak, chleb. Nie pączki. Każda mama ma swoje granice, a moje są przy garze ze skwierczącym olejem.