List do św. Mikołaja — kiedy się pisze, jak napisać i co z tym Mattelem

Pierwsza grudniowa sobota w naszym domu zawsze wygląda tak samo. M. wyciąga z piwnicy duże tekturowe pudło z napisem „Boże Narodzenie", córka rozkłada na podłodze plątaninę lampek, syn próbuje zjeść bombkę, a ja siadam przy kuchennym stole z arkuszem grubego papieru w kremowym kolorze, czerwoną i zieloną kredką, i dwoma kubkami kakao. Bo czas pisać list do św. Mikołaja. I to jest jedna z tych tradycji, które trzymam u nas w domu z całą zaciętością mamy, która wie, że dzieciństwo trwa krótko, a takie drobne rytuały dziecko zapamięta lepiej niż niejeden prezent.

W tym roku pisaliśmy już szósty raz z córką (ma 7 lat) i trzeci raz z synem (ma 4). Każdy rok inny, każdy rok ten sam. I za każdym razem ktoś z rodziny mnie pyta — „Magda, a kiedy wy właściwie ten list piszecie? My już w listopadzie wysłaliśmy". Albo — „u was Mikołaj jeszcze niedostarczony? Macie jeszcze czas?". Postanowiłam więc raz a porządnie spisać, jak to wygląda u nas i co radzę innym mamom, które do mnie piszą z pytaniami o nasz domowy mikołajowy kalendarz.

Kiedy się pisze list do świętego Mikołaja — nasz domowy kalendarz

U nas tradycja jest jasna. List do św. Mikołaja pisze się po Mikołajkach, w połowie grudnia — najczęściej w drugi weekend miesiąca, około 12-15 grudnia. Dlaczego tak późno, skoro pół Polski wysyła już w listopadzie? Bo dla mnie ten list ma inny cel niż „logistyczny" — nie chodzi o to, żeby Mikołaj zdążył zamówić zabawkę, tylko o to, żeby rytuał wpasował się w narastający świąteczny nastrój.

Mikołajki 6 grudnia to u nas święto otwierające. Dzieci dostają drobiazgi w bucikach (książeczka, mandarynka, czekoladowy Mikołaj, drobna zabawka), pierwszego dnia zaczynamy też kalendarz adwentowy z okienkami. Potem mija tydzień. W tym tygodniu córka chodzi po domu, ogląda reklamy, przekomarza się z bratem, myśli. I dopiero wtedy, kiedy świąteczny nastrój rośnie, siadamy do stołu z papierem i kredkami. Wtedy list jest sensowny, bo dziecko ma już to coś w głowie poukładane.

Piszą tak też niektóre koleżanki z mojego rodzinnego miasta. Inne — szczególnie te z większych miast — wysyłają już 1-15 listopada, a niektóre nawet na początku października. Słyszałam o programach typu „wyślij list do Mikołaja na adres w Rovaniemi i dostaniesz odpowiedź", gdzie organizatorzy proszą o listy do końca listopada, żeby zdążyć z odpowiedzią przed Wigilią. Jeżeli ktoś wybiera taki tor — to oczywiście listopad. Jeżeli ktoś, jak my, pisze list w domu i chowa go pod choinką lub do skarpety — można naprawdę spokojnie poczekać.

Kiedy napisać list do Mikołaja — według wieku dziecka

Tu mam swoje obserwacje, raczej empiryczne niż naukowe, ale działają u nas i u kilku znajomych:

• Trzy-cztery lata — list piszemy razem, mama jest skrybą, dziecko dyktuje i rysuje. Im później, tym lepiej, bo trzylatek nie utrzyma uwagi na wyborze prezentu dłużej niż 48 godzin. Idealny moment: 10-15 grudnia.
• Pięć-sześć lat — dziecko zaczyna pisać samo (kulfony, ale czytelne), wybór prezentu już wykrystalizowany. Można pisać między 5 a 18 grudnia.
• Siedem-osiem lat — pełna autonomia, dziecko pisze samo, czasem prosi o pomoc z trudniejszym słowem. Można pisać kiedykolwiek od Mikołajek do dwa-trzy dni przed Wigilią.
• Dziewięć lat i więcej — tu zaczyna się delikatny moment, kiedy dziecko może już „nie wierzyć" w Mikołaja. List wtedy bywa ironiczny, pisany dla młodszego rodzeństwa, „żeby nie psuć". To też jest piękne.

Mój czterolatek w tym roku był wyjątkowo intensywny — chodził po domu od 1 grudnia z hasłem „kiedy mi mama napisze list?" — bo on jeszcze nie pisze sam, tylko dyktuje. I tutaj muszę napisać szczerze: czterolatek dyktujący list do Mikołaja brzmi jak dialog z teatru absurdu. „Mamo, napisz, że chcę samochód Hot Wheels taki czerwony, taki, taki, no taki!" — i pokazuje rączkami coś nieokreślonego. Po godzinie negocjacji udało nam się ustalić, że chodzi o jeden konkretny model z reklamy z YouTube.

List do Mikołaja Mattel — czyli kiedy reklama wchodzi do listu

I tu dochodzimy do tego, o czym chciałam dziś szczerze porozmawiać. List do Mikołaja Mattel to nie żadna oficjalna seria listów, tylko zjawisko, które obserwuję u własnych dzieci i u dzieci moich koleżanek: dzisiejsze listy do Mikołaja są niesamowicie konkretne. Nie „chciałabym lalkę", tylko „chciałabym lalkę Barbie z różowym wózkiem dla bobasa, modele 2024, taki ten z reklamy". Nie „samochodzik", tylko „samochód Hot Wheels Monster Trucks taki konkretny, z literką „X" na boku, który robi salto". Po raz pierwszy uderzyło mnie to dwa lata temu, kiedy córka, wtedy pięcioletnia, wręczyła mi listę zawierającą trzynaście pozycji z dokładnymi nazwami marek, modeli i kolorów. Mattel, Hasbro, Lego, Cobi. Jak katalog reklamowy z marketu.

Jestem mamą, nie purystką. Wiem, że dzieci oglądają reklamy — w internecie, u koleżanek, w sklepach. Wiem, że marki celują w dzieci agresywnie i bardzo skutecznie. Ale list do Mikołaja jako gotowa lista zakupowa z Allegro? Coś we mnie się burzy. Bo gdzie tu marzenie? Gdzie magia? Gdzie miejsce na zaskoczenie ze strony Mikołaja, który ma niby przynieść coś niespodziewanego?

Jak balansujemy między marzeniem a katalogiem

Wypracowałam w domu metodę, którą nazwałam między sobą „zasadą trzech kategorii". Mówię córce na początek pisania: „zrób mi listę w trzech grupach. Pierwsza — coś, co bardzo, bardzo chcesz, konkretnie. Druga — temat, który cię interesuje, bez konkretnego modelu (np. „coś związanego z bieganiem", „książka o kosmosie", „gra planszowa, bo lubię z mamą grać"). Trzecia — coś dla kogoś z rodziny, mała niespodzianka, którą Mikołaj może dorzucić".

I ta metoda działa. Pierwsza grupa daje dziecku poczucie sprawczości — wie, że Mikołaj uwzględni jego konkretne marzenie. Druga grupa daje miejsce na magię — Mikołaj (czyli ja) ma pole manewru, mogę dobrać coś, co rozumiem lepiej niż siedmiolatka i co naprawdę będzie do niej pasować. Trzecia grupa uczy o innych — że święta to nie tylko ja, że można pomyśleć o babci, o bracie, o tacie. Córka w zeszłym roku napisała tam: „dla taty Mikołaj mógłby dorzucić puzzle, bo tata lubi puzzle". M. dostał puzzle. Płakał ze wzruszenia.

Jak napisać list do Mikołaja — nasza domowa formuła

Nasza struktura listu jest stała od kilku lat:

• Powitanie — „Drogi święty Mikołaju" lub „Kochany Mikołaju". Córka raz napisała „Hejka Mikołaj" i to też było OK, bo to był jej list, nie mój.
• Krótkie podsumowanie roku — co zrobiła/zrobił dobrego, czego się nauczył(a), z czego jest dumna(y). „W tym roku nauczyłam się jeździć na rowerze bez bocznych kółek". To moment, kiedy dziecko zatrzymuje się i myśli o swoim własnym wzroście. Bezcenne.
• Co chciałby dostać — tu trzy kategorie, o których pisałam wyżej.
• Ciepły akcent — „dziękuję, że pamiętasz o nas każdego roku". Tu czasem córka dorzuca rysunek dla Mikołaja albo prosi mnie, żebym napisała pozdrowienia od kota.
• Podpis — pełne imię, czasem wiek, czasem rysunek twarzy. Ja zawsze proszę, żeby dorysowała coś od siebie — to robi z listu dzieło sztuki, nie zamówienie.

Wcześniej pisałyśmy listy na zwykłej kartce z bloku. Od dwóch lat mam rytuał papieru — kupujemy razem na początku grudnia jakiś specjalny, ozdobny arkusz (kremowy, z choinkami, z rączkami Mikołaja na rogu), używamy kredek, a nie zwykłego długopisu. Chodzi o to, żeby list był przedmiotem, nie tylko treścią. Dlatego polecam też mój wpis o tym, jak robimy z dziećmi kartki świąteczne — tam opisuję ten sam moment z tej samej grudniowej soboty, tylko z drugiej perspektywy.

Co robimy z listem — czyli najpiękniejsza część tradycji

U nas list ma swoje konkretne miejsce na jeden konkretny dzień. W Wigilię, po pierwszej gwiazdce i kolacji, przed prezentami, każde dziecko czyta swój list na głos. Babcia, dziadek, wujek, ciocia, M., ja — siedzimy w salonie i słuchamy. Córka z roku na rok czyta lepiej, syn dyktował, ja czytałam za niego. To jest moment, w którym wszystko się składa — magia, rodzina, miłość, dzieciństwo. Babcia płacze za każdym razem.

Potem wkładamy listy do dużej skarpety zawieszonej przy choince (mam ją uszytą przez babcię z czerwono-białej welwetowej tkaniny, jest absolutnie nieładna i absolutnie najpiękniejsza). I rano w Boże Narodzenie skarpeta jest pusta. Mikołaj zabrał listy ze sobą. Tak mówimy dzieciom. M. dyskretnie chowa je w pudełku w piwnicy — w naszym pudle „Boże Narodzenie" mamy już sześć listów córki i trzy listy syna. To kapsuła czasu, którą kiedyś, gdy będą dorosłe, otworzymy razem.

Mikołaj nie jest rytuałem o prezentach. Jest rytuałem o tym, że ktoś poza rodzicami pamięta o dziecku i wie, jakie ono jest.— moja prywatna definicja, do której dochodzę co roku w połowie grudnia

Co robić, gdy dziecko już nie wierzy w Mikołaja

U mojej córki to jeszcze nie nadeszło, ale przyjaciółka opowiadała o ośmioletniej córce, która w zeszłym roku zapytała wprost: „mamo, ty jesteś Mikołaj, prawda?". Przyjaciółka odpowiedziała pięknie. Powiedziała: „Mikołaj to nie jest jedna osoba. Mikołaj to jest uczucie, które ludzie sobie nawzajem dają. Ja jestem twoim Mikołajem dla ciebie, ty będziesz Mikołajem dla swoich dzieci, kiedyś dla mnie. To się przekazuje". Córka się rozpłakała, przytuliła się i powiedziała „to ja chcę dalej pisać list, mamo". I pisze. Tylko że teraz pisze go z drugiej strony — częściowo jako nostalgia za sobą małą, częściowo jako wzór dla młodszej siostry.

U mnie z córką to chyba przyjdzie za rok-dwa. Mam już przygotowaną odpowiedź. Bo Mikołaj się nie kończy razem z wiarą w jednego brodatego pana z Laponii. Mikołaj to forma dawania, która zostaje w człowieku na całe życie, jeśli mu się ją w dzieciństwie dobrze pokazało.

Co dalej — moje refleksje po sześciu latach pisania listów

Gdy patrzę na to z perspektywy sześciu lat, list do Mikołaja okazał się najtańszą i najtrwalszą tradycją, jaką wprowadziłam u nas w domu. Nic więcej oprócz papieru i kredek nie kosztuje. Trwa godzinę. Daje wspomnienie na lata. Nie wymaga, żeby kupić lalkę Mattela — wymaga, żeby usiąść z dzieckiem przy kuchennym stole na godzinę i zobaczyć, jak ono myśli o świecie. To jest, nie boję się tego napisać, lekcja dla nas obojga.

Polecam też mój tekst o świątecznej twórczości czterolatka — tam pokazuję rysunki, które syn dorobił w tym roku do listu, oraz wpis o oszczędzaniu przy dwójce dzieci, bo święta są oczywiście zawsze testem domowego budżetu, a list do Mikołaja może być narzędziem, żeby ten budżet uratować przed inflacją lalek Barbie. I jeszcze jeden — o tym, że dzieci nie wybiera się w katalogu, tylko się je kocha takie, jakie są — bo to z tej samej rodziny refleksji, co list do Mikołaja: o byciu z dzieckiem, a nie obok niego.

My w tym roku list piszemy w sobotę 13 grudnia. Już mamy kupione kredki. Czerwona kredka córki musi być dokładnie tym czerwonym — sprawdziła w zeszłym tygodniu w sklepie. M. będzie robił makaron dla wszystkich, syn będzie biegał po domu i krzyczał, córka będzie rysowała Mikołaja z brodą po krainę kolan, ja będę pisała syna pod dyktando i prawdopodobnie napiszę po raz drugi w życiu „Hot Wheels Monster Trucks z literką X na boku, ten co robi salto". I to będzie dobre. Dlatego polecam — niezależnie kiedy piszecie i co piszecie, napiszcie. Bo wasze dzieci to zapamiętają.