Przedszkolak — pierwszy rok mojego syna w przedszkolu, bez upiększania

Zostawiłam go we wtorek o ósmej rano. Pierwszy tydzień września, jeszcze ciepło, jeszcze liście zielone, jeszcze plac przed przedszkolem pełen rodziców z aparatami. Syn miał na sobie nowe niebieskie buty, które kupiliśmy w niedzielę specjalnie na ten dzień. Nieśliśmy razem mały plecak Pirat, w środku zmianka ubrań, kapcie z literką N. (jego imię), kanapka, butelka wody. Pożegnaliśmy się w drzwiach grupy, nazwała się Krasnale, nigdy w życiu nie było mi trudniej powiedzieć dwa słowa: „do zobaczenia".

Trzymał mojej dłoni tak mocno, że paznokcie zostawiły mi ślad. Powiedziałam „zaraz wrócę" — naturalnie, że nie zaraz, miał być w przedszkolu do trzynastej, ale tak się mówi do czterolatka, który jeszcze nie ma poczucia czasu. On się rozpłakał. Pani Aneta — przedszkolanka z dwudziestoletnim stażem, którą poznałam dwa tygodnie wcześniej — wyciągnęła do niego rękę i powiedziała „chodź, pokażę ci, gdzie jest twój kącik". Wyszłam.

Wyszłam i pierwszy raz od bardzo dawna pomyślałam o sobie, że jestem złą matką. Bo zostawiłam małego, czteroletniego człowieka, który mnie kochał ponad wszystko, w obcym miejscu, z obcymi ludźmi, na pięć godzin. Nawet psa się tak nie zostawia, pomyślałam, przepraszając w myślach naszego psa, którego zostawiamy u teściowej, kiedy jedziemy na wakacje.

Jak doszliśmy do decyzji o przedszkolu

Zostawienie syna w przedszkolu nie było dla nas oczywistą decyzją. Hania, jego starsza siostra, do przedszkola nie poszła w ogóle — zostawała w domu z moją mamą, potem z opiekunką, dopiero w wieku sześciu lat ruszyła do zerówki. Z synem od początku planowaliśmy inaczej, ale nadal zwlekałam, zwlekałam, zwlekałam, aż któregoś czerwca M. usiadł ze mną przy stole i powiedział: „Magda, on potrzebuje innych dzieci. Pora".

Miał rację. Syn był wtedy dzieckiem, które potrafiło spędzić cały dzień w domu z mamą i być przy tym uroczy, ale brakowało mu rówieśników. Hania chodziła do szkoły, my w domu byliśmy tylko my dwoje — ja i on. Bawił się ze mną w samochody. Ze mną w klocki. Ze mną w „jesteś smokiem, mamo, ja księżniczką", w którym ja zawsze byłam smokiem, niezależnie od chęci. To nie było zdrowe — ani dla niego, ani dla mnie.

Wybór padł na małe miejskie przedszkole — dwie grupy, łącznie 36 dzieci, ogród, pokój sportowy. Pani Aneta miała opinię najlepszej przedszkolanki w miasteczku, a my obejrzeliśmy ją na dniach otwartych i wierzyliśmy w nią. Decyzja była dobra. Ale wykonanie pierwszego dnia? Koszmar dla nas obu.

Pierwszy dzień, drugi dzień, trzeci dzień

Wróciłam do domu z miasta, bez syna, i nie wiedziałam, co ze sobą zrobić. Najpierw zrobiłam sobie kawę. Potem włączyłam i wyłączyłam telewizor. Potem zaczęłam zmywać naczynia, choć były czyste. O 9:30 zadzwoniłam do M. i powiedziałam: „M., chyba zrobiliśmy mu krzywdę". M. odpowiedział spokojnie: „zadzwoń o 10 do przedszkola, jeśli źle, idź po niego". Zadzwoniłam o 9:45. Pani Aneta powiedziała: „płakał piętnaście minut, potem usiadł, je teraz drugie śniadanie i obserwuje innych chłopców z zabawkami". Płakałam ja w słuchawce, nie wiem dlaczego.

O 13:00 odebrałam go. Wybiegł z grupy, rzucił się mi na szyję, płakał z ulgi. Powiedział: „mamo, długo cię nie było". Przytuliłam go i powiedziałam „wiem, kochanie, ale teraz już jestem". W samochodzie zasnął po pięciu minutach. Wieczorem nie chciał mówić o przedszkolu. Zapytałam „podobało ci się?", odpowiedział „nie wiem".

Drugi dzień był podobny do pierwszego. Trzeci — łatwiejszy. Czwartego dnia po raz pierwszy nie płakał w drzwiach. Piątego — pożegnał się z paniem Anetą „cześć" i pobiegł do kącika z klockami, zanim zdążyłam zniknąć z pola widzenia. W ten piątek wyszłam z przedszkola i się popłakałam. Tym razem z innego powodu. Bo wiedziałam, że właśnie zaczęło się jego życie poza mną. I tak miało być. I to jest dobre. I jednocześnie boli matkę.

Pierwsze przyjaźnie — i pierwsze konflikty

Po dwóch tygodniach zaczęły się pojawiać imiona. Wojtek — chłopiec, który go zaakceptował pierwszego dnia. Tymek — z którym się pokłócili o klocek na trzecim tygodniu, a następnego dnia byli już „najlepszymi kumplami". Lena — dziewczynka, którą syn opisuje jako „najmądrzejszą w grupie", bo umie pisać literę M.

Zafascynowała mnie dynamika tych pierwszych przyjaźni. Z domu znałam tylko jego relację z siostrą, która jest hierarchiczna z definicji (Hania starsza, więc rządzi). W przedszkolu syn po raz pierwszy negocjuje z równymi sobie. Uczy się dzielić, ustępować, czasem bronić swojego, czasem proponować zabawę, czasem odmawiać udziału w zabawie kogoś innego. To jest cały kosmos społecznych umiejętności, których w domu nie wyćwiczyłby w ten sam sposób.

Z konfliktów pamiętam jeden najtrudniejszy. Po piątym tygodniu syn przyszedł do domu i powiedział mi w drzwiach: „mamo, dziewczynka mnie pchnęła". Stałam w korytarzu z jego kurtką w ręku i poczułam dosłownie gorączkę matki broniącej swojego. Pierwszy odruch: gdzie ta dziewczynka, idę porozmawiać z jej mamą. Drugi odruch: to nie jest moja sprawa, niech panie się tym zajmą. Trzeci, mądrzejszy odruch: muszę z nim spokojnie porozmawiać i zobaczyć, co się stało, zanim zacznę wymachiwać szabelką.

Usiedliśmy. Spokojnie zapytałam, gdzie was pchnęła, dlaczego, co potem. Okazało się, że to on chciał jej zabrać klocek, a ona zareagowała pchnięciem. Czyli nie agresorka — prowokator i ofiara w jednej osobie, mój własny syn. Powiedziałam mu, że nie wolno zabierać innym zabawek, że pchanie też jest złe, ale że dziewczynka miała powód, żeby się zdenerwować. Skinął głową. Następnego dnia przeprosił Lenę. Lena przeprosiła jego. I to był jeden z najwartościowszych dni naszego pierwszego roku w przedszkolu.

O podobnej dynamice rodzeństwa pisałam więcej w tekście o tym, że we dwoje raźniej — ale relacje z rówieśnikami spoza domu są inne, twardsze, mniej gwarantowane. Tego rodzice nie nauczą — uczy tego dopiero przedszkole.

Pierwsze wirusy — i nasza odporność

Nie spodziewaliśmy się, że to będzie aż tak. Pierwszy katar pojawił się trzy dni po rozpoczęciu przedszkola. Drugi — tydzień po pierwszym. Trzeci — tydzień po drugim. Pierwszy października syn miał trzeci katar w trzecim tygodniu. M. liczył dni nieobecności i mówił żartem: „Magda, on chodzi do przedszkola na pół etatu, drugą połowę choruje".

Gorączki były co dwa-trzy tygodnie. Niejasne wirusy żołądkowe („pani powiedziała, że Tymek dziś rzygał" — i dwie godziny później rzygał syn). Krztusiec, którego nie miał na szczęście (był zaszczepiony), ale ostre zapalenie krtani, które omal nas nie zaprowadziło na pogotowie. Pierwsze pół roku było dla nas okresem ciągłego antybiotykowania, gorączkowania i zostawania w domu.

To jest moment, w którym muszę powiedzieć coś wielokrotnie powtarzanego, a wartego powtarzania: pierwszy rok przedszkola jest okresem totalnego treningu odporności. Dziecko, które nigdy nie spotkało wcześniej 35 innych dzieci równocześnie, dostaje teraz 35 razy więcej wirusów w swoim środowisku. Jego odporność musi się tego nauczyć. Przebrnięcie przez ten rok jest ciężkie, ale potem drugi rok jest znacznie lżejszy, trzeci — niemal normalny.

O odporności pisałam więcej w tekście o tym, jak hartować dziecko i refleksji o odporności matki — bo odporność dziecka idzie w parze z odpornością matki, a obie potrzebują czasu, żeby zbudować się od nowa.

Pamiętam swój pierwszy dzień w przedszkolu

Kilka dni po tym, jak syn zaaklimatyzował się już zupełnie, zaczęłam wracać pamięcią do mojego własnego pierwszego dnia w przedszkolu. Mam to wspomnienie strzępkowe, z połowy lat 90. Pamiętam żółtą koszulkę z misiem. Pamiętam, że moja mama miała wtedy długie włosy i bardzo mocno mnie przytuliła w drzwiach. Pamiętam panią Krystynę, która była chyba siwa już za moich czasów, choć dziś wiem, że to po prostu farbowała. Pamiętam zapach tamtego korytarza — świeżo malowany lakier i kakao z tłuszczykiem. Pamiętam, że płakałam, ale nie pamiętam ile.

I nagle mnie uderzyło: syn prawdopodobnie zapamięta z swojego pierwszego dnia w przedszkolu strzępek. Może niebieskie buty. Może zapach moich włosów, kiedy go obejmowałam. Może panią Anetę, która tak ciepło wyciągnęła do niego rękę. Te trzy strzępki będzie miał do końca życia, gdzieś w archiwum mózgu, do którego nie ma świadomego dostępu, ale które kształtuje jego poczucie świata jako miejsca, w którym da się przeżyć.

Więc się starałam. Bardzo. Każdego ranka mówiłam mu „kocham cię, do zobaczenia po obiedzie". Każdego popołudnia czekałam na niego punktualnie. Nigdy nie spóźniłam się ponad pięć minut. Pakowałam mu kanapki z wycinanymi gwiazdkami, wiedząc, że gwiazdki to prawdopodobnie najmniej istotny element posiłku — ale wiedząc też, że być może te gwiazdki się gdzieś w jego pamięci osadzą. Bo małe rzeczy są wielkie, gdy się je robi z miłością.

Co dał nam ten pierwszy rok — bilans szczery

Dziewięć miesięcy później siedzę i robię bilans tego, co przedszkole nam dało i co nam zabrało. Bo dało — niewątpliwie. Zabrało też — i o tym też trzeba uczciwie napisać.

Przedszkole dało synowi: dziesięcioro nowych przyjaciół (znamy ich już z imion), umiejętność dzielenia się zabawkami (w domu nie umiał, w przedszkolu się nauczył), pierwsze pojęcie o pisaniu liter (każdy w grupie wybiera sobie literkę i jej szuka po pokoju, ćwiczenie genialne), zdolność spędzenia kilku godzin bez mamy, szybsze zasypianie wieczorami (zmęczone dziecko śpi szybciej, brawo, kapitanie oczywiste), pierwsze samodzielne ubieranie się (w domu marudził, w przedszkolu „u nas się robi samemu" i robił).

Przedszkole dało mnie: trzy godziny dziennie na pracę zdalną i na siebie, możliwość pobiegania w spokoju (rano, kiedy syn w przedszkolu), powrót do bycia człowiekiem, nie tylko mamą-czterolatka, kontakt z innymi rodzicami (czego mi w okresie domowym brakowało), trochę więcej oddechu w głowie.

Przedszkole nam zabrało: spokojny rytm domowych poranków (poranki teraz to wyścig, w którym czasem śniadanie jest piętnastosekundowe), część intymności kontaktu z synem (już nie wszystko u niego wiem — to jego życie poza mną), trochę zdrowia w pierwszych miesiącach (te wszystkie wirusy), czasem trochę poczucia, że „moje dziecko, ale jednak nie tylko moje". Każde z tych zabrań jest jednocześnie czymś dobrym — bo tego potrzebowaliśmy oboje, żeby on zaczął być sobą poza mną.

O podobnym oddawaniu dziecka światu pisałam wcześniej w tekście o pierwszym rowerze — bo każdy etap usamodzielniania dziecka jest dla mamy mikro-pożegnaniem, choć nie powinniśmy go dramatyzować.

Mała refleksja na koniec

Syn dziś, czerwiec, ostatni miesiąc pierwszej grupy. Pyta mnie wieczorem: „mamo, czy ja w wakacje będę widział panię Anetę?". Odpowiadam, że nie. „A Wojtka?". Odpowiadam, że być może raz albo dwa razy się umówimy z jego mamą. „A Lenę?". Lenę nie, bo Lena wyjeżdża do dziadków. Patrzy w sufit przez chwilę i mówi: „to ja chcę wakacji, ale nie chcę, żeby pani Aneta zniknęła".

I to jest właśnie ten moment, w którym wiem, że pierwszy rok przedszkola się udał. Bo dziecko, które nie chce zniknięcia swojej pani, to dziecko, które ją pokochało. Dziecko, które ma przyjaciół, których wspomina latem — to dziecko, które wytworzyło więzi. Dziecko, które się nie boi wracać we wrześniu — to dziecko, które czuje się tam bezpiecznie.

We wrześniu pójdzie do drugiej grupy. Pszczółki. Już o tym wie i czeka. Buty na pierwszy dzień drugiego roku kupimy znów nowe, znów niebieskie (bo on o to prosi, twierdzi, że „niebieskie pierwsze zostały przedszkolackimi butami, więc drugie też muszą być niebieskie"). Plecak będzie ten sam — Pirat. Bo trzymamy ten plecak osiemnaście lat, jeśli nie dłużej. To jest plecak, który zna jego pierwszy rok przedszkola. Tego się nie wymienia.

A ja tym razem się nie rozpłaczę w drzwiach. Najwyżej wzruszę. To jest postęp, który mam w sobie po tym pierwszym roku. Bo dziecko nie tylko dorasta — dorasta razem z nim mama. Może to jest ostatnia złota myśl, którą tu zostawiam. Pierwszy rok przedszkola jest dwumiejscowy: uczy się go dziecko, uczy się go też matka.