Mój maleńki, jest niedziela, dwudziesta druga, M. już śpi, siostra Twoja też, a ja siedzę przy lampce w kuchni i piszę do Ciebie list, którego na pewno Ci dziś nie pokażę. Może w ogóle Ci go nigdy nie pokażę. Może go schowam w pudełku pod łóżkiem, razem ze zdjęciem ze szpitala i Twoją pierwszą kosmyką włosów, i znajdziesz go kiedyś, gdy będziesz przeglądał stare rzeczy po mnie. Niech tak będzie. Ten list nie musi do Ciebie dotrzeć szybko. Niech do Ciebie dotrze wtedy, gdy będziesz w stanie zrozumieć.
Synku, przepraszam za poranek z czwartku
Pamiętasz pewnie lepiej niż ja, jak Cię popędzałam przy butach. Nie pamiętasz? No to ja Ci opowiem. Czwartek, godzina ósma za dwadzieścia, za chwilę miałam Cię odprowadzać do przedszkola, a Ty nie chciałeś założyć butów. Stałeś w skarpetkach na dywanie i pokazywałeś palcem na kanapę, mówiąc „dinooo, dinooo". Plastikowy dinozaur leżał między poduszkami i Ty koniecznie chciałeś go zabrać. A ja byłam już mocno spóźniona, zamknęłam Twoją siostrę w pokoju, żeby się ubrała sama, i powiedziałam Ci ostro: „buty, JUŻ".
Zacząłeś płakać. Krótko, ale po prawdzie — płakałeś. Tatuś, który właśnie wychodził do auta, popatrzył na nas oboje z progu i powiedział tylko „hej". Ja się obróciłam, włożyłam Ci dinozaura do kieszeni kurtki, założyłam buty Tobie sama (a Ty miałeś taką minę, że nigdy mi nie wybaczysz), i pojechaliśmy.
Synku, przepraszam Cię za ten dinozaur w kieszeni. Wiem, że trzymałeś go tak całe przedszkole, bo pani Marzena potem mi wspominała, że „chłopiec rano nie chciał wypuścić dinozaura z ręki ani na chwilę". Wiem, dlaczego. Bo dinozaur był dla Ciebie zakładnikiem mojego pośpiechu. Trzymałeś go, żeby choć coś z tego ranka zostało takie, jak Ty chciałeś. Ja Ci nie dałam wyboru przy butach. Ty dałeś go sobie sam — przez dinozaura. I dziś, w niedzielny wieczór, jestem dumna z Ciebie za ten gest, a jednocześnie zawstydzona sobą, że Cię do takiego gestu zmusiłam.
Synku, przepraszam, że nie wysłuchałam o czarnym klocku LEGO
Było to chyba dwa tygodnie temu, w sobotę. Wracałam ze sklepu z dwiema reklamówkami w rękach, próbowałam odłożyć je na kuchenny blat, otworzyć Ci paczkę z makaronem, jednocześnie obejrzeć paragony i odpisać Babci na sms-a o tym, czy będziemy w niedzielę. A Ty stałeś przy moich nogach z czarnym klockiem LEGO 2x4 w dłoni i mówiłeś:
„Mamo, mamo, mamo. Patrz. Ten klocek. Mamo. Patrz. Mamo."
Powiedziałam: „zaraz, kochanie, zaraz, mama tylko paragon". I nie spojrzałam na klocek. Nigdy. Tego dnia więcej nie wracałeś do tematu — miałeś cztery lata i już wtedy wyczułeś, że niektóre okna z mamą zamykają się raz. Synku, przepraszam Cię za tego czarnego klocka. Nie wiem, co chciałeś mi pokazać. Może coś prostego — że jest gładki, że jest ciemny, że pasuje do Twojego dinozaura, że go znalazłeś za kanapą i myślałeś, że już go nie ma. Cokolwiek to było — to była Twoja historia, którą próbowałeś podzielić się z mamą, a mama była zajęta paragonem od marketu, który nawet nie był ważny.
Wiesz, co potem zrobiłam? Nic. Przepraszam, że nawet nie wróciłam wieczorem do tego klocka. Nie powiedziałam „synku, pokaż mi tego klocka, którego rano mi pokazywałeś". Bo wieczorem już nie pamiętałam. Ten klocek dla Ciebie był historią dnia. Dla mnie zniknął w kontekście paragonu od Lidla. To nie była proporcja, która Ci się należała.
O podobnej dynamice — jak my, dorośli, nie słyszymy dzieci, nawet kiedy stoją tuż przy nas — pisałam w tekście o tym, że lubię swoje dzieci. Ale tam pisałam ogólnie. Tu, do Ciebie, piszę konkretnie. Klocek 2x4, czarny, sobota dwa tygodnie temu. Przepraszam.
Synku, przepraszam, że krzyknęłam wczoraj
Wczoraj wieczorem, podczas kąpieli, popsuł Ci się mały pływający foczek (taki niebieski, z popsutą na boku łapką). Nie popsuł się fizycznie — odkleił mu się znowu nosek. Trzeci raz w tym miesiącu. Pokazałeś mi go ze łzami w oczach i powiedziałeś „mamo, foczek, znowu". Ja krzyknęłam. Nie głośno. Ale wystarczająco wyraźnie, żebyś zamilkł i popatrzył na mnie zdziwiony, że za foczka. Powiedziałam: „rany, to znowu? co ty z nim robisz, synku".
Synku, przepraszam Cię, że krzyknęłam za foczka. Foczek nic nie zrobił. Ty nic nie zrobiłeś. To po prostu tania zabawka z marketu, której producent oszczędził na kleju. Ale ja tego dnia byłam już zmęczona i Twoje „znowu znowu znowu" trafiło we mnie, jakbyś Ty miał mi udowodnić, że nie umiesz dbać o rzeczy. A Ty masz cztery lata. Cztery. Nikt w wieku czterech lat nie umie dbać o rzeczy. I wcale nie powinieneś.
Mam Ci coś jeszcze powiedzieć: poszłam tej nocy do pokoju, gdy spałeś, i przykleiłam foczkowi nosek na nowo. Mocnym klejem. Z mojego biurka. Foczek czeka rano w łazience, będziesz miał z niego radość. Tylko że to nie jest naprawione od środka. Od środka naprawi to to, co ci dziś rano przy śniadaniu powiem: że mama wczoraj nie powinna była krzyknąć za foczka. Że foczek może się jeszcze sto razy popsuć, i nikt nie będzie miał za to do Ciebie pretensji.
O tym, dlaczego my, mamy, krzyczymy o rzeczy małe — bo w środku mamy rzeczy duże, pisałam w tekście o krzyku. Tam wyjaśniam mechanizm. Ale wytłumaczenie nie zwalnia z odpowiedzialności. I dlatego ten list.
Synku, przepraszam, że pospieszałam Cię przy ubieraniu
Każdego ranka. Każdego. „Synku, skarpetki. Synku, sweter. Synku, no, dawaj." Ty masz cztery lata i dla Ciebie zakładanie skarpetki to wciąż wydarzenie. Trzeba przykucnąć. Trzeba znaleźć prawą skarpetkę. Trzeba się przygotować psychicznie. Trzeba czasem powiedzieć skarpetce „cześć". Ja o tym wszystkim zapomniałam, bo dla mnie zakładanie skarpetki to czynność trwająca 4 sekundy, którą robię nie patrząc.
Synku, przepraszam Cię, że Twoje 4 minuty próbowałam ścisnąć do moich 4 sekund. Tak nie działa rozwój dziecka. Tak nie działa Twoje tempo. Tak działa tylko moje napięcie wewnętrzne, które przerzucam na Twoje skarpetki. Mam Ci obiecać, że już więcej tego nie zrobię? Nie obiecam. Bo wiem, że jutro znowu będę spóźniona, i znowu Cię będę popędzać. Mogę natomiast obiecać, że co jakiś czas się zatrzymam — że co jakiś czas, gdy uda mi się wstać 15 minut wcześniej, dam Ci poranek, który będzie Twoim tempem. Bez popędzania. Bez „dawaj". Bez „no". I że to Twoje tempo uznam za normę, a nie wyjątek. Mój pośpiech to moje tempo. Twoje wolne ubieranie się to Twoje tempo. I ono jest właściwsze.
Synku, nie przepraszam za to, że jestem zmęczona
To też muszę napisać, bo inaczej list byłby kłamliwy.
Nie przepraszam Cię, że mama jest czasem zmęczona. Bo bycie zmęczoną nie jest moją winą. Zmęczenie to fakt biologiczny — nie noszę go z niedbałości ani z lekceważenia Ciebie. Mam dwoje dzieci, pracę, dom, M., siebie samą jako osobę. Wystarczająco długo udawałam przed sobą, że da się to wszystko bez zmęczenia. Nie da się.
Więc zmęczenie zostawiam sobie bez przeprosin. Co przepraszam — to konsekwencje zmęczenia, które wylewają się na Ciebie. Krzyk. Pośpiech. Nieuwagę przy klocku LEGO. Krzyk za foczka. Te są moją odpowiedzialnością, niezależnie od tego, jakie zmęczenie je wywołało.
Mam Ci to powiedzieć tak: zmęczenie to nie wymówka, a pośrednik. Mama, która jest zmęczona, ma więcej pracy nad sobą, nie mniej. I tę pracę próbuję robić — czasem dobrze, czasem słabiej. Ale piszę ten list, więc próbuję.
O tej różnicy między zmęczeniem jako faktem a zmęczeniem jako wymówką pisałam w refleksji o odporności matki — bo to jest jedna z ważniejszych rzeczy, jakie sama do siebie musiałam dotrzeć w ostatnich latach.
Synku, czego Ci życzę po napisaniu tego listu
Życzę Ci czegoś prostego: żebyś nigdy nie musiał Ty pisać takiego listu do swojego dziecka. Nie dlatego, że nie będziesz robić błędów (będziesz, każdy je robi), tylko dlatego, że nauczysz się je naprawiać na bieżąco. Przepraszać o ósmej rano, nie o dwudziestej trzeciej. Wracać do klocka LEGO tego samego dnia, nie po dwóch tygodniach. Naprawiać foczka razem z dzieckiem, nie po cichu w nocy.
Ja się tego uczę dopiero teraz, w wieku trzydziestu pięciu lat, z opóźnieniem dwóch dekad. Mam nadzieję, że Ty to umieć będziesz wcześniej. Nie dlatego, że ja Cię tego nauczę (jestem niewystarczającym nauczycielem w tej dziedzinie). Ale dlatego, że nauczysz się tego z mojego niedoskonałego matkowania i zauważysz: aha, tak się nie da, muszę inaczej. I to też jest dobra lekcja, paradoksalnie. Czasem dobre wzorce wychowuje nieobrażony spokój na niewystarczający wzorzec.
Synku, dziś nocą
Idę do Twojego pokoju, za chwilę. Sprawdzę, czy oddychasz spokojnie. Pewnie tak. Zawsze tak. Wstawię foczka na półkę nad łóżkiem, żebyś go rano znalazł naprawionego. Pocałuję Cię w czoło bardzo lekko, żebyś się nie obudził. A potem wrócę do kuchni i zamknę ten list w szufladzie.
Pewnego dnia, gdy będziesz miał trzydzieści pięć lat tak jak ja teraz, i może własne dziecko z czarnym klockiem LEGO w dłoni, i może własną zmęczoną sobotę po marketu — otworzysz tę szufladę (nadal będę ją miała, zachowam) i przeczytasz ten list. Może się zaśmiejesz. Może Ci coś chwyci za serce. Może powiesz: „mamo, już dawno Ci to wybaczyłem".
Ja wiem, że wybaczyłeś — bo dzieci wybaczają zawsze, na bieżąco, zanim dorosły zdąży zauważyć, że krzywdę zrobił. Ale list i tak Ci zostawiam. Bo ja potrzebuję wiedzieć, że próbowałam to nazwać.
Kocham Cię, mój mały. Jutro o ósmej znowu Cię obudzę. Postaram się nie popędzać przy butach. Nie obiecuję — ale postaram się.
Mama
