Idealny prezent dla niego i dla niej — sztuka uważnego dawania

Sześć lat temu, w grudniu, mój mąż dał mi pod choinkę kuchenkę. Nie mikrofalówkę, nie czajnik elektryczny — pełnowymiarową, indukcyjną kuchenkę. Miała być niespodzianką. Powiedział z dumą, że „zauważył, że nasza stara kuchenka się psuje" i że „chciał, żebyś wreszcie miała sprzęt, na którym da się gotować".

Uśmiechnęłam się. Powiedziałam „dziękuję, kochanie". A potem poszłam do łazienki i tam płakałam dziesięć minut, bo mój mąż dał mi sprzęt AGD pod choinkę, a ja chciałam, żeby zauważył, że tęsknię za teatrem, do którego nie chodziłam od czterech lat. Że tęsknię za czymś, co nie pachnie obiadem dla dwójki dzieci. Że istnieję poza kuchnią.

M. nie miał złych intencji. Naprawdę. Po prostu wpadł w klasyczną pułapkę, w którą wpada większość z nas — dał prezent, który miał cieszyć JEGO, a nie mnie. Bo jemu by się spodobało, gdyby ktoś mu kupił nowy sprzęt. Bo jemu się wydawało, że stara kuchenka mnie męczy. Mnie w ogóle nie pytał, co mnie ucieszy. Po sześciu latach od tej historii kuchenka stoi i działa świetnie. A M. już nigdy nie kupił mi sprzętu pod choinkę.

Pułapka prezentu, który ma cieszyć dawcę

To jest najczęstszy błąd, jaki widzę u siebie, u M., u mojej siostry, u rodziców, u teściów. Dajemy ludziom rzeczy, które my uważamy za fajne. Wybieramy z perspektywy własnych potrzeb i własnych gustów. A potem się dziwimy, że obdarowany się cieszy grzecznie zamiast szczerze.

Klasyka:

• M. dał mi kuchenkę, bo on lubi nowe sprzęty AGD.
• Moja siostra dała mężowi książkę o tatra reportażach, bo ona uwielbia tatra reportaże. Jej mąż czyta tylko fantasy.
• Moja teściowa dała M. sweter w kwiatki, bo jej syn z lat 90. taki nosił. M. nie nosi już swetrów w kwiatki od 25 lat.
• Ja sama dałam kiedyś mamie subskrypcję streamingową, bo ja sama z niej korzystam. Mama nie umie jej włączyć.

Wzór jest stały. Patrzymy na własne preferencje, projektujemy je na drugą osobę, kupujemy. Druga osoba odbiera grzecznie, używa albo nie używa, w głębi duszy myśli „fajnie, że pamiętali, ale to nie do końca o mnie". Prezent jest sposobem powiedzenia drugiej osobie, że ją widzimy — a kiedy on mówi tylko „widzę siebie projektowaną na ciebie", traci sens.

O podobnym mechanizmie pisałam w tekście o pomysłach na prezent dla mamy — bo ten sam błąd dotyczy każdej relacji, nie tylko partnerskich. Skala jest różna, mechanizm identyczny.

Idealny prezent dla niej — i dla niego — czyli idealny dla konkretnego człowieka

Idealny prezent dla niej nie istnieje. Idealny prezent dla niego też nie. Istnieje tylko idealny prezent dla konkretnego człowieka, którego znasz przez konkretny czas. Wszystkie poradniki „top 10 prezentów dla niej" są bzdurą, bo nie znają tej jej. Każdy poradnik „top 10 dla niego" jest bzdurą, bo nie zna tego niego.

Podam przykład z mojego życia. Moje koleżanki — trzy bliskie, każda inna — gdyby ktoś dał im to samo na urodziny:

• Asia dostałaby vouchera do SPA i się ucieszyła. Lubi takie rzeczy. Lubi się rozpieszczać.
• Marta dostałaby tego samego vouchera i się skrzywiła. SPA jej nudzi. Wolałaby książki za tę samą kwotę.
• Kasia dostałaby tego samego vouchera i poszłaby — ale tylko z koleżanką, bo bałaby się sama.

Tej samej rzeczy. Trzy różne reakcje. Bo trzy różne kobiety. Idealny prezent dla niej musi uwzględniać, że ona to konkretna osoba. Inna niż wszystkie poradniki w internecie.

Jak ja teraz robię — metoda przyglądania się

Po kuchence z 2019 roku M. i ja przyjęliśmy nową strategię. Nazywamy ją przyglądaniem się — i ona zmieniła nasze prezenty totalnie. Przez kilka miesięcy przed urodzinami partnera słuchasz uważnie i zapisujesz, co mówi mimochodem.

U nas wygląda to tak: mam w telefonie notatkę zatytułowaną „M. — prezenty" i drugą „ja — gdy mnie pyta". Wpisuję tam wszystko, co M. mówi w przelocie:

• „chciałbym pojechać kiedyś na narty" (to było we wrześniu, urodziny w marcu).
• „brakuje mi jakichś dobrych skarpet do biegania" (wzmianka w listopadzie).
• „najlepiej w życiu jadłem te kubańskie kanapki w Warszawie" (jakaś wymówka po długim wieczorze).
• „nigdy nie miałem porządnej kawy filtrowanej w domu" (skoro zauważył w kawiarni).

Każda z tych notatek to potencjalny prezent. Niedrogi, konkretny, trafiony. Bo M. sam mi powiedział, czego chce — tylko nie wprost. Trzeba było tylko słuchać.

Na marzec dałam mu weekend pod Białką Tatrzańską — narty, dwa noclegi, on ja teściowie z dziećmi w domu. M. oniemiał. Rok wcześniej powiedział to mimochodem przy obiedzie i myślał, że zapomniałam. Nie zapomniałam — zapisałam. Zwrócił mi wtedy uwagę, że to był jego najlepszy prezent od lat.

U mnie wygląda to tak samo. Wspomniałam w styczniu, że tęsknię za teatrem. M. zapisał. Na kobiety w marcu — bilety do Teatru Polskiego w Warszawie, na Pchłę szachrajkę (znał, że lubię klasykę), z noclegiem w hotelu, sam sobie zorganizował opiekę nad dziećmi z teściową. Ten weekend pamiętam do dziś, sześć lat po kuchence.

Konkretne pomysły dla niego — sprawdzone na M.

Nie chcę pisać kolejnego rankingu „top 10 dla niego" — bo właśnie przed nimi was ostrzegam. Ale podzielę się tym, co działa u M., w nadziei, że ktoś pozna w opisie swojego męża. Adaptujcie do swojego.

U M. działa doświadczenie + wolny czas. Konkretnie:

• Weekend tylko z kumplami (raz w roku — wyjazd w góry, sam, z dwoma kolegami z liceum, ja zostaję z dziećmi i siostrą).
• Weekend tylko ze mną (raz w roku, druga strona — bez dzieci, byle gdzie, ważne że we dwoje).
• Konkretne hobby do spróbowania (kurs whisky tasting, lekcja windsurfingu, dzień w warsztacie stolarskim).
• Bilety na koncert zespołu z lat 90., którego nigdy nie zapomniał (Pearl Jam, kiedy przyjechali do Krakowa — najlepszy prezent jego życia, według niego samego).

Działa też dobry sprzęt do hobby, które już ma:

• Skarpety do biegania — nudne, ale powiedział, że potrzebuje. Konkretne, trafione.
• Termos firmy, którą podziwia — bo jego stary się zepsuł.
• Książka kucharska konkretnego kucharza, którego widywał w internecie.

Nie działa: drogie zegarki (M. nie nosi zegarków), kosmetyki dla mężczyzn (M. używa od dwudziestu lat tego samego mydła), ubrania (zwraca każde, które dam, bo „nie ten krój"). Te wpadki też miałam — i sobie zapisałam, żeby nie powtarzać.

Konkretne pomysły dla niej — sprawdzone na mnie

U mnie działa czas + uznanie. To znaczy:

• Dzień, w którym nikt mnie o nic nie pyta (M. zabiera dzieci do swoich rodziców, ja mam mieszkanie tylko dla siebie od piątku popołudnia do soboty wieczorem). Najlepszy prezent życia.
• Konkretne doświadczenie, które ja sama bym sobie nie zafundowała (warsztat fotograficzny, dzień z fotografką w plenerze, weekend na fotomontażu w Warszawie).
• Książki konkretnych autorek — ale tych, których czytam regularnie, nie „popularnych pozycji". M. zna moją Olgę Tokarczuk, moją Joannę Bator, moją Annę Cieplak. Tu nie pomyli się.
• Bilety na coś, czego dawno nie miałam (teatr, koncert, wystawa — pod warunkiem, że konkretnie wie, co lubię).

Nie działa: kwiaty cięte (lubię tylko polne, sezonowe — róże mnie nie ruszają), biżuteria (nie noszę), zestawy kremów (mam swój krem od dziesięciu lat).

Widzicie wzór? Zarówno u M., jak i u mnie najlepiej działają rzeczy, które albo kupiliśmy sobie nawzajem czas, albo kupiliśmy konkretne doświadczenie. Rzeczy materialne — bardzo wąsko wycelowane, bez drogich pomyłek. Pisałam o podobnym balansie w moim tekście o tym, że razem we dwoje raźniej — bo dobry prezent partnerski to ten, który wzmacnia wasze my, a nie ten, który zrzuca obowiązek.

Pułapka „rocznicy obowiązkowej"

Drugi grzech, w który wpadamy oboje — to prezent z poczucia obowiązku. „Trzeba dać, bo wypada". „Wszyscy dają". „Rok temu dałam coś, więc w tym roku też muszę". Te prezenty są zawsze gorsze, bo dawca myśli kategoriami formalności, a nie obdarowanego.

U nas walka z tą pułapką polega na zniesieniu obowiązku tam, gdzie się da. Zniknęły z naszego kalendarza prezenty na Walentynki (oboje uznaliśmy, że to wymyślona święta), na Dzień Kobiet (M. nie kupuje mi tulipanów, ja nie czekam), na Dzień Mężczyzn. Zostały tylko trzy okazje rocznie: urodziny, rocznica ślubu, święta. W każdej z nich dajemy sobie tylko jedną rzecz — ale konkretną, przemyślaną, zapisaną wcześniej.

Dało nam to dwa efekty. Po pierwsze, prezenty stały się lepsze, bo skoncentrowane. Po drugie, przestały nas męczyć, bo nie ma presji co miesiąc. Mniej okazji = więcej energii na każdą.

O podobnym podejściu pisałam w refleksji o doceniającym M. — bo wdzięczność i prezenty to sąsiadujące tematy. Można dziękować bez prezentów, można dawać prezenty bez prawdziwej wdzięczności. Sztuka — w połączeniu obu.

Co zrobić, gdy partner nie umie dawać prezentów

Tu zostawiam kawałek dla tych z Was, których partner — jak mój M. z 2019 roku — wciąż wpada w pułapkę kuchenki. Nie obraź się milcząco. Powiedz wprost.

U nas zadziałała jedna rozmowa, którą przeprowadziłam w styczniu po kuchence. „M., ta kuchenka to dla mnie był sygnał, że nie zauważasz, czego mi brakuje. Wiem, że miałeś dobre intencje. Ale chciałam, żebyś zauważył, że tęsknię za teatrem, nie za nową indukcją". M. najpierw się obraził. Potem się przeprosił. Potem zapytał: „a co byś chciała?". I wtedy mu opowiedziałam. O teatrze, o dniu sama dla siebie, o konkretnych książkach. Powiedział: „dlaczego mi tego nigdy wcześniej nie powiedziałaś?".

Bo. Bo „powinien sam zauważyć". Bo „nie chcę żebrać o prezenty". Bo „skoro mnie kocha, to powinien wiedzieć". Wszystkie te zdania to klasyczne kłamstwa, którymi karmimy własną dumę zamiast po prostu zacząć rozmowę. Mężczyźni zwykle nie czytają w myślach. Trzeba im powiedzieć. Bez wstydu, bez pretensji — wprost.

Od tamtej rozmowy M. pyta. Trzy tygodnie przed moimi urodzinami pyta „czego byś chciała w tym roku?". Wiem, że idealna niespodzianka by była fajniejsza. Ale w naszym domu dobry prezent na zamówienie > zła niespodzianka. Dziwna zasada, ale nasza.

O podobnej szczerości w relacji partnerskiej pisałam w tekście o tym, jak nie bać się bliskości — bo bliskość to też umiejętność powiedzenia partnerowi, czego się od niego potrzebuje. Bez wstydu.

Najprostsza zasada: prezent ma być o NIM albo o NIEJ

Zakończę najprostszą zasadą, którą sobie powtarzam co rok przed grudniem. Prezent ma być o osobie, której dajesz — nie o tobie. Ten test dwa zdania:

Czy zastanawiałam się, co lubi konkretnie M., zanim kupiłam? Tak — dobrze. Nie — wracam do sklepu.

Czy ten prezent jest na potrzebę, którą on zauważył, czy na potrzebę, którą ja zauważyłam u niego? Pierwsze — dobrze. Drugie — czerwona lampka.

Tyle. Te dwa pytania uratowały mi już niejedne święta. Idealny prezent to akt uważności, nie akt zakupu. Można dać tanią rzecz idealnie wycelowaną i być pamiętaną przez lata. Można dać drogą rzecz nietrafioną i lądować w szafie razem z metką.

Dawanie to forma mówienia drugiej osobie, że ją widzimy. Jeśli widzisz — daj coś, co o tym świadczy. Jeśli nie widzisz — może warto zacząć patrzeć przez następne sześć miesięcy, zanim wpadniesz do galerii w panice. Wszystko inne to tylko opakowanie.

Najlepszy prezent, jaki mi kiedykolwiek M. dał, kosztował 18 złotych — bilety dwa do kina na film, który chciałam zobaczyć, plus kawa po seansie. Pamiętam ten wieczór do dziś. Najgorszy kosztował 2400 zł — kuchenka indukcyjna. Pamiętam tylko, że płakałam w łazience.— moja prywatna lekcja z 2019 roku

A jeśli ten wpis was zachęcił do innego myślenia — polecam też mój tekst o docenianiu tego, co mamy obok siebie, bo prezenty są tylko jednym z miejsc, gdzie ten sam mechanizm się objawia. Każda forma uważności w stronę partnera lub partnerki jest prezentem. Nawet bez paczki.