Marzenie, nim idź — czyli „mój tata jest strażakiem”, choć M. siedzi przy komputerze

Pierwsza moja reakcja, ta odruchowa, to było „Felek, ale tata nie jest strażakiem, tata pracuje w biurze przy komputerze". Słowa zatrzymały mi się w gardle, gdy zobaczyłam, z jaką dumą trzyma kartkę. Z jaką pewnością. Czterolatek, który wie, że jego tata jest strażakiem — bo tata nosi go na barana, bo tata gasi pożary w wyobraźni, bo tata chodził z nim w niedzielę zobaczyć remizę i czytał potem o sikawce. Dla niego to logiczne wnioski. Tata jest bohaterem. Bohaterowie są strażakami. Ergo: tata jest strażakiem.

M. uniósł głowę znad zlewu, popatrzył na rysunek, mrugnął do mnie i powiedział „fajny wóz, synek, dziękuję, postawimy na lodówce". Bez prostowania. Bez „ale tata to przecież...". Bez tłumaczenia, czym się zajmuje urzędnik samorządowy w sektorze IT (bo i tak by Felek nie zrozumiał, a nawet gdyby zrozumiał — co miałoby z tego wyniknąć?). I w tej krótkiej scenie, między czajnikiem a zmywarką, zorientowałam się, że właśnie omal nie zabrałam mu marzenia, którego sam jeszcze nie nazwał.

Skąd w dziecku rodzi się strażak — bez prawdziwego strażaka w okolicy

Nie ma w naszej rodzinie żadnego strażaka. Dziadek M. (ojciec mojego męża) całe życie przepracował w spółdzielni mieszkaniowej. Mój tato był nauczycielem matematyki. Wujkowie — księgowi, kierowcy, jeden weterynarz. Strażaka mamy tylko w obrazku z książeczki o pojazdach i w postaci pana Stasia, sąsiada zza dwóch ulic, którego Felek widział raz, jak wracał z dyżuru w mundurze, i o tym pamięta od pół roku.

A jednak. Felek od miesięcy żyje w świecie strażackim. Każde auto z syreną to „strażak jedzie, mamo, słyszysz?". Każda czerwona ciężarówka — „może to wóz strażacki, schowamy się". Każda zabawka, która ma drabinę, węża albo światło — „to musi być strażackie". Najnowszą książkę dostał w Mikołajki: Strażak Sam ratuje miasto. Czytamy ją wieczorami dwadzieścia razy w tygodniu, i nie żartuję.

I z tej całej kompozycji — sąsiad, książeczka, czerwone auta z syreną — w jego małej głowie powstał wniosek: tata, którego kocham, jest strażakiem. Bo strażak to ktoś, kto gasi pożary, ratuje ludzi, nosi mocne ubranie, i jest dobry. A tata jest dobry. I koniec dowodu.

Pierwsza pokusa rodzica — „poprawić, bo prawda"

Dorosły mózg, mój dorosły mózg, w pierwszej sekundzie krzyczy: prostuj. Niech wie, jak jest. Tata pracuje w biurze, syneczku, klika w komputer, robi raporty. Po co dziecku iluzje? Lepiej oswoić się z prawdą wcześnie. Tak nas uczono. Tak ja byłam uczona. Tak przez dziesiątki lat polski rodzic prostował dzieciom rzeczywistość, najczęściej z dobrych intencji.

Potem pomyślałam dalej, już bez M. nad zlewem, już z Felkiem śpiącym na fotelu. Po co mam to prostować? Co takiego stracę, jeśli on jeszcze przez rok, dwa, trzy będzie wierzył, że tata jest strażakiem? Żaden urząd skarbowy go o to nie zapyta. Żadna pani z przedszkola nie wpisze sobie tego do dziennika. Żadna babcia się nie obrazi (a jeśli się obrazi, to jej problem, nie nasz).

„Bo prawda", mówi mi mój wewnętrzny realista. A ja mu odpowiadam: prawda przyjdzie sama. Felek za rok zrozumie, że nie wszyscy tatusiowie są strażakami. Za dwa lata zauważy, że M. wraca o 17 z biura, nie z remizy. Za trzy może zacząć pytać konkretnie. Nie potrzebuje, żebym ja go wyręczyła w tym uczeniu się rzeczywistości. Świat go i tak doścignie. Moim zadaniem nie jest go przyspieszyć w realizm. Moim zadaniem jest dać mu czas na marzenie.

Marzenie, nim idź — co to znaczy w praktyce

Tytuł tego wpisu siedzi we mnie od kilku dni. Marzenie, nim idź. Pozwól marzeniu iść samemu, zanim mu przeszkodzisz. Zanim je nazwiesz po imieniu, zanim je zważysz, zmierzysz, zracjonalizujesz. Bo marzenie potrzebuje przestrzeni, żeby oddychać. Jeśli się je za szybko poprawi, sprostuje, podda dyskusji — kurczy się i znika, zanim w ogóle zdążyło zapuścić korzenie.

Z Felkiem to widzę dosłownie. Gdy nie poprawiam, on rozwija. Wczoraj dorysował drabinę z trzema szczeblami i powiedział „tata wszedł na górę, uratował kotka". Dzisiaj rano przy śniadaniu opowiedział, że tata gasi pożary, ale tylko drewniane, bo metalowe są dla pana Stasia. To nie jest poprawna mapa rzeczywistości. To mapa wyobraźni czterolatka — i jest piękna, bo jest jego.

Gdyby wczoraj M. powiedział „synek, ja nie jestem strażakiem, ja klikam w Excelu" — drabina by nie powstała. Kotek by się nie uratował. Pożar by się nie zapalił w pokoju, w którym ja teraz piszę, a Felek bawi się dwoma autkami i opowiada sam sobie, że jedzie na sygnale do remizy. Nie chcę być tą, która gasi pożary, których w ogóle nie ma — zanim w ogóle zaczną się palić.

Kiedy ostatnio ktoś mnie powiedział „nie marz, weź się do roboty"?

Siedzę z herbatą, patrzę na ten rysunek z drabiną do nieba i nagle przypomina mi się scena z ósmej klasy. Pani od polskiego pyta, kim chcemy być. Ja wstaję i mówię, że dziennikarką. Pani chichocze (delikatnie, ale chichocze). „Magdusia, dziennikarką? Z ortografią masz problem, dziecko, weź się najpierw do dyktanda". Klasa się śmieje. Siadam i już więcej nie wstaję.

Dziennikarką nie zostałam. Studia poszły na biologię, potem dwa lata redakcji w lokalnej gazecie (czyli prawie dziennikarką, ale bez nazwiska), potem dziecko, drugie dziecko, blog. Ten blog jest pewnie moim spełnionym pieniędzy-niewartym marzeniem dziennikarskim z ósmej klasy, który czekał dwadzieścia pięć lat na to, żeby wstać. Pani od polskiego powiedziałaby pewnie, że to nie to samo. Ale ja wiem, że to to samo. Ten sam głód pisania.

Kiedy ktoś po raz pierwszy mi powiedział „nie marz, weź się do roboty"? W ósmej klasie. A kiedy ja sama zaczęłam tak mówić sobie? W liceum, w studiach, na pierwszej pracy. Każdy dorosły idzie z bagażem chichotu, który kiedyś usłyszał, gdy wstał i powiedział głośno, kim chce być. Nie chcę dokładać Felkowi do tego bagażu. Niech jeszcze przez chwilę wierzy, że ratuje kotki w drewnianych pożarach. Niech jeszcze przez chwilę nie wie, że są ludzie, którzy go wyśmieją.

Co naprawdę się stanie, jeśli pozwolę dziecku marzyć

Nie obiecuję — bo nie znoszę bullshit motywacji — że każde dziecięce marzenie się spełnia. Nie spełnia się. Felek prawdopodobnie nie zostanie strażakiem. Może zostanie informatykiem jak M., albo lekarzem, albo tatuażystą, albo nikim z tych zawodów, których dziś znamy z nazwy, bo świat jego dorosłości będzie wyglądał inaczej. Nie wiem. Nikt nie wie. I to jest okej.

Ale wiem coś innego. Dziecko, któremu się pozwala marzyć, uczy się, że marzenia są wartością. Że można sobie wyobrazić siebie kimś. Że można się złapać za pomysł i pociągnąć go dalej. Dziecko, któremu się ciągle prostuje świat, uczy się, że marzenia są niebezpieczne, bo zawsze ktoś przyjdzie i powie, że to nieprawda. I w którymś momencie przestaje wstawać. Tak jak ja przestałam w ósmej klasie.

Więc gdy patrzę dziś na Felka rysującego wóz strażacki z drabiną do nieba, nie myślę o tym, czy zostanie strażakiem. Myślę o tym, że za dwadzieścia lat, kiedy będzie miał dwadzieścia cztery lata i pomysł, by spróbować czegoś, co wyda mu się nierealne — chcę, żeby pamiętał, że jego mama nigdy mu nie powiedziała „nie marz". Że tata mrugnął i przykleił rysunek na lodówce. To jest cała moja strategia rodzicielska w tej sprawie. Bez ideologii, bez teorii, bez pedagogiki. Tylko mrugnięcie i rysunek na lodówce.

Najgorsze, co możesz zrobić dziecku, to zabrać mu marzenie wcześniej, niż samo dorośnie do prawdy. Świat zabierze je sam, w odpowiednim momencie, z odpowiednią siłą. Twoim zadaniem jest tylko nie pomagać światu w tym zadaniu.— przeczytane gdzieś, podpisuję się obiema rękami

„Mamo, a ty kim chciałaś być?"

Wieczorem, kładąc Felka spać, zapytał mnie nagle: „mamo, a ty kim chciałaś być, jak byłaś mała?". Zatkało mnie. Spodziewałam się tego pytania kiedyś. Nie spodziewałam się, że dziś. Powiedziałam mu: baletnicą, jak miałam pięć lat. Potem dziennikarką, jak miałam dwanaście. Potem mamą, jak miałam trzydzieści.

„I jesteś?", zapytał. „Jestem mamą", odpowiedziałam. „A baletnicą?". Roześmiałam się. „Nie, baletnicą nie jestem. Ale tańczę czasem w kuchni, jak nikt nie patrzy". Pokiwał głową, jakby to była najnaturalniejsza rzecz na świecie. „A dziennikarką?". „Trochę", powiedziałam. „Piszę bloga". „To jest jak dziennikarka?". „Bardzo podobnie".

Zasypiał ze szczęściem dziecka, które właśnie się dowiedziało, że marzenia mogą dojechać do mety okrężną drogą. Nie powiedziałam mu wprost, ale pokazałam mu na przykładzie własnym, że to, co sobie wymyślił o tacie strażaku, wcale nie musi być błędem. Może być pierwszym krokiem w jakimś kierunku, który dziś jeszcze nie ma nazwy. Może tata nigdy nie będzie strażakiem, a Felek tak. Może żaden z nich. Może obaj wymyślą coś, co dopiero powstanie za dwadzieścia lat. Marzenie, nim idź — i zobaczymy, dokąd cię zaprowadzi.

Praktycznie — kiedy jednak poprawiać dziecko, a kiedy nie

Nie chcę, żeby ten wpis brzmiał, jakbym proponowała hodowanie dzieci w cieplarni z dezinformacją. Są sytuacje, w których prostujemy. I są takie, w których nie. U nas obowiązuje prosta zasada — i dzielę się nią, bo może komuś się przyda:

• Prostujemy fakty bezpieczeństwa. „Mamo, ja umiem latać" — „nie, syneczku, ludzie nie latają, z balkonu nie skaczemy". Tu kompromisu nie ma.
• Prostujemy fakty społeczne, które komuś krzywdzą. „Tomek z przedszkola jest głupi" — „nie, Tomek jest inny niż ty, każdy jest inny i to jest okej". Tu też prostujemy, bo to formuje charakter.
• Nie prostujemy wyobrażeń o sobie i bliskich, jeśli są pozytywne. „Tata jest strażakiem", „mama jest najsilniejsza na świecie", „babcia umie czarować". To są fundamenty wyobraźni, na których stoi cała reszta. Nie ruszamy.
• Nie prostujemy marzeń. „Będę astronautą", „zostanę królową", „narysuję taki dom, że wszyscy w nim się zmieszczą". Mrugamy i wieszamy na lodówce.
• Pytamy zamiast prostować, gdy nie wiemy. „A skąd wiesz, że tata jest strażakiem?" — i słuchasz odpowiedzi. Czasem dowiesz się rzeczy o swoim dziecku, których nie znałaś.

Pisałam o tym też podobnie w tekście o filozofii wyboru zamiast zakazu — bo to jest ta sama szkoła rodzicielstwa, ten sam grunt. Pozwalanie dziecku być sobą zamiast przycinać go do dorosłej miary.

Dorośli też potrzebują tego samego

Na koniec rzecz, do której doszłam pisząc ten wpis i której się nie spodziewałam. Dorośli potrzebują dokładnie tego samego. Marzenia, którego nikt im nie sprostuje. Pomysłu, który ktoś przyjmie z mrugnięciem zamiast z chichotem. Przestrzeni, w której wolno powiedzieć „chciałabym" bez dopowiadania „ale wiem, że nie".

Ile razy w ostatnim roku powiedziałam koleżance, że „chciałabym kiedyś napisać książkę", i sama sobie zaraz dodałam „ale to taki pic na wodę"? Trzy razy. Co najmniej. Sama siebie chichotem zatrzymywałam, zanim jeszcze ktoś inny zdążył. W każdym dorosłym siedzi pani od polskiego z ósmej klasy — i co jakiś czas wyciąga rękę nad naszym pomysłem, żeby go przyciąć. Nasze dziecko jest dla nas szansą, żeby tego głosu się oduczyć. Bo dziecku nie potrafimy chichotać — przynajmniej ja nie potrafię. A skoro nie potrafię chichotać dziecku, to czemu chichoczę sobie?

O marzeniach mamy pisałam wcześniej w tekście o tym, by nie rezygnować z marzeń, gdy zostałaś mamą — to jest druga strona tej samej medali. Pozwalam dziecku marzyć, bo sama dawno przestałam. Może jak będę mu pozwalać dłużej, sama też się znowu nauczę.

Wieczorem rysunek wisi na lodówce. M. obok niego przyczepił magnesem zdjęcie naszej całej czwórki z lata. Felek śpi. Córka rysuje obok mnie księżniczkę, której włosy sięgają do kostek. Nie pytam, skąd taki pomysł. Nie prostuję, że włosy nie rosną tak długo. Wieszam też na lodówce, gdy skończy. Marzenie, nim idź — niech idzie sobie w swoją stronę. Zobaczymy, dokąd zajdzie.

A jak ktoś ma w domu podobnego małego marzyciela, polecam mój wpis o radosnej twórczości czterolatka — bo z tego rysowania wozów strażackich i księżniczek z włosami do kostek rodzą się rzeczy, których jeszcze nikt nie widział. A potem polecam też tekst o tym, jak doceniać tatę, nawet jeśli klika w Excelu zamiast gasić pożary.