Moja lista — złote myśli, którymi karmię się od narodzin dziecka

Mam taki notes. Kuchenny, oklejony plamami po pomidorach, z odgiętą okładką. W środku przepisy babci, lista zakupów na każdy tydzień, numer do pediatry, numer do hydraulika. I jedna strona, która nie pasuje do reszty — strona ze zdaniami. Moje złote myśli, którymi karmię się od dnia, w którym urodziłam moją pierwszą córkę.

Nie są wszystkie moje. Część zasłyszałam od mamy, babci, sąsiadki. Część przeczytałam w jakiejś książce o wychowaniu, której tytułu już nie pamiętam. Część wymyśliłam sama — najczęściej w środku nocy, karmiąc, ze ściągniętym z półki kalendarzem na kolanach, bo nie miałam pod ręką nic innego do pisania. Ale wszystkie razem trzymały mnie przy zdrowych zmysłach w te dni, gdy dzieci krzyczały, mąż się spóźniał, a ja nie pamiętałam, kiedy ostatnio jadłam coś ciepłego.

Dziś, po siedmiu latach bycia czyjąś mamą, otwieram tę kartkę dla ciebie. Może któreś z tych zdań przyda ci się tak samo, jak przydaje mi się każdego ranka, gdy odpalam czajnik o szóstej i myślę, że nie wstanę.

„Pierwszy raz jest tylko jeden raz"

To zdanie zapisałam, kiedy moja córka miała trzy miesiące. Siedziała wtedy u mnie w wózku, próbowała sama się podciągnąć, spadła, śmiała się i znów próbowała. Patrzyłam na to przez okno kuchni i nagle pomyślałam: za rok ona już będzie chodziła i nie będę pamiętała, jak wyglądało to siedzenie w wózku, ten śmiech po upadku, ten konkretny dzień.

Od tej myśli zaczęłam patrzeć na pierwsze razy w trakcie, nie po fakcie. Pierwsza zima, pierwszy raz w basenie, pierwsze samodzielne włożenie butów. Pierwszy raz, gdy syn powiedział „mama", a nie „mamamamama" mechanicznie. Pierwszy raz, gdy córka czytała sama książkę, leżąc na brzuchu na dywanie. Drugi raz nie ma już tej samej wagi. Nigdy. To pierwsze razy zostają w pamięci najmocniej, a my często je przegapiamy, bo myślimy, że „a, jeszcze będzie wiele takich". Nie będzie.

„Macierzyństwo to nie sprint, to maraton — i nie patrz na zegarek"

To z mojej biegowej części życia. Zaczęłam biegać krótko po porodzie z synem, między innymi dlatego, że potrzebowałam półtorej godziny tygodniowo, w której nikt mnie nie potrzebuje. Pierwszy półmaraton zrobiłam, gdy syn miał dwa lata — i wtedy zrozumiałam, że macierzyństwo i bieg długi mają więcej wspólnego, niż się wydaje.

W maratonie nie patrzy się na zegarek co chwila. Patrzy się raz na pięć kilometrów, robi się rachunek, tempo dobre, biegnij dalej. W macierzyństwie to samo. Nie liczę dni. Nie liczę, ile godzin spałam. Nie sprawdzam, czy jestem za pięć lat „lepszą matką niż przed trzema". Biegnę. Co jakiś czas się oglądam — jak nam idzie? — i biegnę dalej. Patrzenie na zegarek co minutę kończy się tak, że zwalniasz, bo zegarek pokazuje za wolno. Macierzyństwo nie jest sprintem. Nie patrz na czas. Ufam, że dobiegniesz tam, gdzie chciałaś.

„Dziecko nie jest twoim projektem — jest twoim współlokatorem na osiemnaście lat"

To zdanie usłyszałam od koleżanki, która jest psycholożką dziecięcą i sama ma trójkę. Powiedziała mi to przy kawie, gdy ja stękałam, że „nie umiem zmotywować syna do układania klocków po zabawie". Spojrzała na mnie i powiedziała: „Magda, on nie jest twoim projektem. Jest twoim współlokatorem na osiemnaście lat. Współlokatorzy negocjują, nie wykonują".

Zapisałam to w notesie tego samego wieczoru. Bo to zmieniło mój sposób patrzenia na codzienność z dziećmi. Współlokator nie ma wykonywać moich poleceń — ma dogadać się ze mną w sposób, który pozwala obojgu wytrzymać w jednym mieszkaniu. Współlokatorów się nie naprawia. Nie się ich „doskonali". Się ich słucha. Negocjuje. Czasem się z nimi kłóci, a potem przeprasza i wraca do dialogu. Dziecko to nie projekt z deadline'em na maturę. To człowiek, który mieszka u ciebie i powoli się usamodzielnia.

O podobnym podejściu pisałam w tekście o tym, że lubię swoje dzieci — czasem — bo gdy dziecko jest współlokatorem, łatwiej zaakceptować, że nie zawsze się go lubi.

„Wystarczająco dobra mama wystarczy. Idealna nie istnieje"

To z Winnicotta, brytyjskiego pediatry, który w latach 50. wymyślił pojęcie „good enough mother" — wystarczająco dobrej matki. Czytałam o nim, kiedy córka miała półtora roku, a ja przeczytałam już osiemnastą książkę o wychowaniu i zaczynałam się nieźle gubić.

Wystarczająco dobra mama to nie taka, która zawsze reaguje idealnie. To taka, która reaguje często wystarczająco dobrze, by dziecko poczuło się bezpieczne, czasem niedoskonale, by dziecko nauczyło się znosić frustrację, i bardzo rzadko źle, by dziecko nauczyło się przebaczać. Idealna mama byłaby dla dziecka koszmarem — bo nie nauczyłaby go, że ludzie są ludźmi, że się mylą, że się przepraszają, że się idzie dalej.

Dziś, gdy łapię się na perfekcjonizmie macierzyńskim („dlaczego nie zrobiłam dziś trzech zajęć kreatywnych z synem?"), powtarzam sobie: wystarczająco dobra wystarczy. To zdanie ratuje mi wieczory.

„Twoje dziecko nie pamięta tego, co zrobiłaś. Pamięta to, co czuło, gdy z tobą było"

To z Mai Angelou — „People will forget what you said, people will forget what you did, but people will never forget how you made them feel". Przerobiłam to na własny użytek macierzyński i jest to chyba najczęściej powracające zdanie z mojej listy.

Pamiętam jeden konkretny wieczór, kiedy dosłownie zwariowałam pod koniec dnia. Pranie wyszło ze pralki przemoknięte (zapomniałam włączyć wirowanie), syn zwymiotował na koc, córka miała kompletnie zepsuty humor po szkole. Ja krzyczałam. Krzyczałam o wszystko po kolei, naprawdę głośno, jak nigdy.

Tydzień później córka rysowała coś dla babci, podpisała „dla babci, od Hani" i pod spodem dorysowała mnie w kuchni z fartuchem. Z uśmiechem. Nie pamiętała tego krzyku z tamtego wtorku. Pamiętała mnie z fartuchem, jak co dzień. Bo uczucie tygodnia było ogólnie w porządku, mimo tego jednego okropnego wieczoru. To była moja największa lekcja: jeden zły dzień nie psuje dziecka. Pasmo złych tygodni psuje. Jeden zły wieczór — nie. Ulga, prawda?

„Cisza w domu nie znaczy, że coś jest nie tak. Czasem znaczy, że jest dobrze"

To zdanie wyszło ze mnie samej, w czwartek o 16:00, gdy stałam pod drzwiami salonu i zaczęłam wpadać w panikę, bo było cicho. Pomyślałam, że coś się stało — bo dwoje dzieci w salonie, a żadnego dźwięku. Otworzyłam drzwi z bijącym sercem. Hania siedziała na podłodze i czytała książkę. Syn obok niej układał klocki, też w ciszy, ale uważnie.

Spojrzeli na mnie zdziwieni. „Mamo, czemu wpadłaś jak na pożar?" — zapytała Hania. Wycofałam się i poszłam zrobić sobie herbatę. Cisza w domu z dwójką dzieci to nagroda, nie alarm. Naucz się nie reagować na nią paniką. Naucz się siadać z herbatą, gdy się pojawi, i piękny ją wykorzystać. Nie psuj. Nie wchodź. Nie pytaj „wszystko w porządku?". Po prostu zostaw.

„Nie buduj relacji z dzieckiem dla siebie. Buduj jej dla niego"

To zdanie zapisałam po pierwszej rozmowie z naszą pediatrą o moich napadach kontroli. Powiedziała mi wtedy uczciwie: „Magda, część rzeczy, które robicie z córką, robicie dla siebie, nie dla niej. To zazwyczaj te, które ją męczą".

Zabolało, ale była rację. Nadopiekuńczość, nadkontakt, zbyt długie quality time, które już nikomu nie sprawia przyjemności — to wszystko nie buduje relacji, tylko zaspokaja potrzebę kontroli rodzica. Dziś, kiedy łapię się na tym, że upieram się przy wspólnym czytaniu, choć dziecko już ma dość, pytam siebie: to ja chcę, czy ono chce? Jeśli ono nie — zostawiam. Bo relacja zbudowana z mojego napięcia nie jest relacją. Jest okupacją.

O tym samym mechanizmie pisałam w tekście o budowaniu bliskości bez nadopiekuńczości — bo bliskość to oferta, nie obowiązek dla dziecka.

„Najlepsza inwestycja w dziecko to zdrowa, spokojna mama"

To zdanie powiedziała mi moja babcia w trzecim miesiącu mojej drugiej ciąży. Ja wtedy wmawiałam jej, że „muszę więcej, lepiej, mądrzej". Ona popatrzyła na mnie i powiedziała: „Magduś, ty się zatrzymaj. Najlepsza inwestycja w dziecko to zdrowa mama. Reszta sama się ułoży".

Długo nie rozumiałam tego zdania. Myślałam, że to taka stara mądrość bez treści. Dziś rozumiem ją do szpiku kości. Dziecko z mamą wypaloną, zmęczoną, bez zasobów — uczy się tego, że dorosłe życie jest wyczerpujące i bez przyjemności. Dziecko z mamą, która umie odpocząć, biegać w swoim tempie, czytać książkę wieczorem, śmiać się — uczy się, że bycie dorosłym może być fajne.

Więc: czy biegasz dla siebie, czy zamykasz drzwi łazienki na klucz na pół godziny, czy umawiasz się z koleżanką na kawę raz w miesiącu — rób to. To jest twoja inwestycja w dziecko. Nie jest to egoizm. Jest to długoterminowa ekonomia rodzinnego dobrostanu.

„Mama też ma prawo nie wiedzieć"

To zdanie wzięłam od własnej mamy, która powiedziała mi je, gdy córka miała dwa lata. Pytałam ją wtedy: „mamo, jak ty wiedziałaś, co ze mną robić, kiedy byłam mała?". Roześmiała się. „Magdo, ja nie wiedziałam. Nikt nie wie. My wszyscy improwizujemy. Mama też ma prawo nie wiedzieć, i też ma prawo o to zapytać".

To było wyzwalające. Bo polskie macierzyństwo długo żyło w micie, że prawdziwa mama wie wszystko. Wie, czemu dziecko płacze, dlaczego nie chce jeść, czemu się dziś tak zachowuje. Bzdura. My zgadujemy. Czytamy fora, dzwonimy do koleżanek, pytamy babcie, czasem trafiamy, czasem się mylimy. Dziecko nie potrzebuje mamy-wszechwiedzącej. Potrzebuje mamy, która umie powiedzieć: „nie wiem, kochanie, ale spróbujemy razem zrozumieć". To jest większy luksus niż wszechwiedza.

„Nigdy nie kłóć się z dzieckiem przy pełnym pęcherzu i pustym żołądku"

Moja prywatna zasada, której nauczyło mnie życie. Większość moich największych kłótni z dziećmi miała miejsce, gdy ja byłam głodna albo bardzo potrzebowałam toalety. Brzmi groteskowo, ale jest prawdziwe. Stoję w salonie, syn rzuca klockiem, ja chcę reagować — i reaguję źle, bo mam pełen pęcherz od trzech godzin i nie zjadłam śniadania, bo dawałam mu jeść.

Dziś, gdy czuję, że zaraz wybuchnę, najpierw idę do toalety i zjadam coś. Cokolwiek. Banan, kanapka, kawa z mlekiem. Dopiero potem wracam i rozmawiam z dziećmi. To brzmi banalnie, ale ratuje mi tygodnie. Bo głód i pęcherz włączają w nas tryb walki, którego dziecko nie zasługuje.

O podobnym dbaniu o własną fizyczność pisałam w tekście o odporności mamy — bo zmęczona, głodna, bezzasobowa mama nie ma szansy być spokojna.

„Twoje dziecko będzie miało dzieciństwo, którego ty nie miałaś. To wystarczy"

Ostatnie zdanie z mojej listy, najnowsze, dopisane chyba ze dwa miesiące temu. Wyszło z rozmowy z koleżanką, która tak jak ja wychowała się w domu bez przytulania, bez chwalenia, bez wieczornego czytania. Powiedziałyśmy sobie wtedy obie, że my naszym dzieciom dajemy to, czego nie dostałyśmy.

I to jest wystarczy. Nie musimy być idealnymi mamami. Nie musimy znać każdego trendu w psychologii dziecięcej. Nie musimy gotować od podstaw, organizować pinterest-perfect urodzin, robić z dzieckiem zajęć kreatywnych co weekend. Wystarczy, że nasze dzieci dorastają w domu, w którym jest cieplej niż w naszym własnym dzieciństwie. Reszta się ułoży. Następne pokolenie da więcej, bo my dajemy więcej niż nasi rodzice. To jest postęp międzypokoleniowy. I to jest mój powód, dla którego mam tę listę. Dla nich. Ale też dla siebie z dzieciństwa.

O podobnym przerywaniu łańcucha pokoleniowego pisałam więcej w refleksji o nauce bliskości i tekście o tym, że matka da radę — bo jednym z najtrudniejszych, ale też najpiękniejszych zadań naszego pokolenia matek jest nauczyć się tego, czego nas nie nauczono.

Dlaczego mam tę listę w kuchennym notesie

Ktoś mnie kiedyś zapytał: „Magda, czemu trzymasz to w kuchni, a nie w eleganckim notesie obok łóżka?". Odpowiedź jest prosta. Bo to w kuchni najczęściej się załamuję. O 17:30, w piątek, kiedy zupa nie wyszła i syn marudzi. To w kuchni najczęściej potrzebuję tych zdań — między mieszaniem garnka a otwieraniem lodówki.

Notes leży obok solniczki. Czasem zerkam na konkretne zdanie. Czasem otwieram losową stronę. Czasem dopisuję nowe — bo lista nie jest skończona, rośnie z każdym rokiem macierzyństwa. Te zdania to mój wewnętrzny chleb codzienny. Nie brzmią poetycko. Nie nadają się na pinterestowy obrazek. Ale każde z nich uratowało mi co najmniej jeden dzień. A każdy uratowany dzień to mniej żalu, więcej obecności, więcej zauważenia tego, że moje dzieci są małe tylko teraz.

A jutro będą trochę większe. I lista trochę dłuższa.